Als je je arm bent kwijtgeraakt als gevolg van een ongeluk kan een gemotoriseerde armprothese erg handig zijn. Je kunt er dingen mee pakken en aanraken, maar de feedback die zo'n neparm geeft is nogal beperkt. Zo kun je bijvoorbeeld niet voelen hoeveel druk je ermee uitoefent of hoe koud of warm iets is. Erg onhandig als je een papieren kopje met hete thee probeert op te pakken of een banaan wilt pellen. Maar zoiets valt ook niet echt te verwachten van zo'n plastic geval, toch? Todd Kuiken van het Rehabilitatie-instituut in Chicago en zijn collega's denken van wel, uiteindelijk. Zij ontwikkelden een techniek waarmee ze na de amputatie van een arm de overgebleven armzenuwen vastknopen aan achtergebleven borstspieren. Als de patiënt vervolgens wordt aangeraakt op die plaats op de borst, heeft hij het gevoel tegelijkertijd te worden aangeraakt op zijn hand - die er dus niet meer is. In het tijdschrift PNAS schrijven de onderzoekers dat zij dit zien als een belangrijke stap in de richting van de ontwikkeling van betere prothesen, die het soort feedback dat je van een echte hand krijgt wél leveren. Aan het onderzoek van Kuiken en collega's deden twee patiënten mee, die als gevolg van een ongeluk één of beide armen misten. De eerste was een 54-jarige man bij wie beide armen moesten worden afgezet nadat hij per ongeluk een kabel die onder hoogspanning stond had aangeraakt. De tweede was een 24-jarige vrouw, die één arm miste als gevolg van een motorongeluk. Bij beiden werden respectievelijk negen maanden en dik een jaar nadat hun arm was afgezet de overgebleven armzenuwen verbonden met hun borstspieren. En bij allebei duurde het daarna minder dan vijf maanden voordat zij het gevoel hadden dat hun fantoomhand werd aangeraakt, als ze op hun borst werden getikt. Elk stukje van het borstgebied waar de armzenuwen terecht gekomen waren stond daarbij voor een ander deel van hun geamputeerde hand of arm. Drukken op de ene plek zorgde ervoor dat de patiënt het gevoel had dat er op de rug van zijn hand werd geduwd, terwijl druk op een ander punt het gevoel gaf dat de ringvinger naar achter werd gebogen. Bij weinig pressie voelden de patiënten de druk vooral op hun borst, maar als het gewicht toenam voelden ze het vooral in hun fantoomledemaat. Meestal voelden ze druk op beide plekken, maar anders dan verwacht vonden ze dat niet verwarrend: het voelde gewoon alsof ze op twee plekken tegelijk werden aangeraakt, meldden ze aan de onderzoekers. Als druk werd vervangen door aanraking met iets kouds of warms werkte het ongeveer hetzelfde. Bij lage temperaturen voelden de patiënten het vooral op hun borst, bij hogere aan hun hand of arm - die er niet meer was - of op beide plekken. En zodra het pijn deed voelden ze het meestal ook dubbel. Ook met zo'n gevoelige prothese is het dus nog altijd oppassen geblazen. Het ding kan dan misschien wel helpen om thee te drinken zonder dat je morst, als er onverhoopt toch nog wat van de hete vloeistof op je borst terecht komt, voel je die pijn wel meteen dubbel zo erg. Arianne Hinz Todd A. Kuiken et al., 'Redirection of cutaneous sensation from the hand to the chest skin of human amputees with targeted reinnervation', PNAS, 16 november 2007