Als er al iemand warme gevoelens krijgen van Europa, moeten het wel de wetenschappers van het ruimtevaartuig Venus Express zijn. Hun eerste Europese Venus-sonde van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA leverde vandaag maar liefst negen publicaties op in het vakblad Nature. Een greep uit de nieuwtjes over: na jaren ruzieën is er eindelijk hard bewijs voor het bestaan van bliksem op Venus. Ook stromingspatronen in de atmosfeer lijken verdacht veel op de wolkenwervelingen op de aarde. En nog altijd verlaten zuurstof en waterstofatomen in grote getale de Venus-atmosfeer. Het proces waardoor miljarden jaren geleden het meeste water op Venus verloren ging, is dus nog altijd aan de gang. Venus Express is een ietwat omgebouwde kopie van de ESA Mars-sonde Mars Express, arriveerde in april 2006 bij Venus. Gezellig is het daar niet. De planeet die bekend staat als ochtend- en avondster, hult zich altijd in dichte zwavelzuurwolken, en overal is het er zo’n 460 graden Celcius, genoeg om lood te smelten. Aan het oppervlak heerst een druk van 92 atmosfeer, evenveel als een kilometer onder zee. Toch, luidt de conclusie van Håkan Svedhem en collega’s, die een overzichtsartikel schreven in Nature, lijkt Venus veel meer op de aarde dan altijd gedacht werd. Venuskenners gaan er vanuit dat de aarde en Venus bij het ontstaan van het zonnestelsel in ongeveer dezelfde uitgangspositie begonnen zijn, met een atmosfeer met veel CO2 en water. Alleen is Venus in de eerste miljard jaar van haar bestaan al dat water kwijtgeraakt, onder een bombardement van zonnedeeltjes. Anders dan Venus heeft de aarde heeft een magnetisch veld, waardoor zonnedeeltjes grotendeels omgeleid worden. Onderzoeker Stas Barabash en collega's onderzochten met de deeltjesanalysator ASPERA-4 aan boord van Venus Express de deeltjes die nu nog de Venus-atmosfeer verlaten. Dat bleken inderdaad, nog altijd. vooral zuurstof- en waterstofionen, geladen versies van de atomen waaruit watermoleculen bestaan. Zwaardere CO2-moleculen houdt de planeet wel vast. Die CO2 werd op aarde voor het merendeel vastgelegd als carbonaat in kalkgesteenten, met medewerking van de oceanen. Op Venus is het broeikasgas het belangrijkste bestanddeel van de atmosfeer, wat de extreme temperaturen verklaart. Toch kent de planeet typisch poolweer. De permanente superdraaikolk aan de pool, die op aarde bekend staan als de 'polaire vortex', was al bij de Venus-noordpool gezien. Nu hebben Giuseppe Piccioni en collega's hem ook aan de Venus-zuidpool gezien. En een oude wetenschappelijke controverse lijkt definitief beantwoord: komt er bliksem voor in de atmosfeer van Venus? Dat zou een groot aantal extra chemische reacties in de atmosfeer mogelijk maken, maar het bewijsmateriaal voor Venusbliksem was tot nog toe niet eenduidig. Chris Russell en collega's pikten zogeheten ‘whistlergolven’ op met hulp van een sensor voor magneetvelden aan boord van Venus Express. Dit zijn secondenlange fluitgeluiden met een afnemende toonhoogte (‘whistle’ betekent fluiten). Op aarde, en ook op de planeet Jupiter, verraden deze whistlergolven de elektrische ontladingen die bliksem genoemd worden. De golven ontstaan als de elektrische puls van een blikseminslag door de elektrisch geleidende ionosfeer raast. “We kennen geen andere mogelijke bron van natuurlijke signalen met deze eigenschappen in de ionosfeer van Venus", schrijven Russell en collega's, "dan bliksem in de atmosfeer." Bruno van Wayenburg Håkan Svedhem, Dmitry Titov, Fredric Taylor en Olivier WItasse, 'Venus as a more Earth-like planet', Nature, 29 november En acht andere artikelen in dezelfde aflevering