Eten zoveel je wilt en toch niet dik worden. Voor menig smulpaap is dit een droom. Voor muizen die het eiwit Nocturnin niet kunnen aanmaken is het werkelijkheid. Zelfs na twintig weken onbeperkt schranzen waren deze dieren slank en rank, terwijl hun normale soortgenoten heel dik waren geworden. De muizen die geen Nocturnin kunnen aanmaken zijn gekweekt door onderzoekster Carla Green en haar collega's aan de Universiteit van Virginia. Zij probeerden erachter te komen of een verstoorde biologische klok iets te maken heeft met overgewicht. Dat idee komt niet zomaar uit de lucht vallen. Eerder onderzoek heeft aangetoond dat mensen vaak dikker zijn als ze steeds op andere tijden moeten werken, in zogenaamde ploegendiensten. Ploegendienstwerkers hebben geen regelmatig dag- en nachtritme. Doordat ze steeds op andere tijdstippen in hun bed liggen raakt dit ritme in de war. De biologische klok zorgt ervoor dat het lichaam een dag- en nachtritme heeft. Maar je kunt deze interne klok ook voor de gek houden. Bijvoorbeeld door met een vliegtuig heel snel naar een land te vliegen waar het vroeger is. Dan denkt je klok dat het bedtijd is, terwijl om je heen iedereen net is opgestaan. Zoiets is ook met ploegendienstwerkers aan de hand, omdat ze soms midden in de nacht moeten werken, terwijl hun lichaam zich eigenlijk opmaakt om te gaan slapen. Er is een relatie tussen de biologische klok en overgewicht. Zo zijn er twee belangrijke klokgenen gevonden die, wanneer ze een beetje veranderd zijn, zorgen voor overgewicht. Maar een verstoorde biologische klok is niet helemaal hetzelfde als een slaap- en waakritme dat in de war is. De biologische klok doet veel meer dan dat ritme aansturen en regelt bijvoorbeeld ook de afgifte van hormonen, een patroon dat de hele dag door verandert. Zo kan het ook dat de muizen die geen Nocturnin aanmaakten een ontregelde biologische klok hadden, maar toch een normaal slaap- en waakritme. Dus dat ranke figuurtje hadden ze niet aan ernstige slapeloosheid te danken en ze waren niet de hele nacht in touw om de uitbundige feestmaaltijden eraf te trainen. Maar hoe bleven de muizen dan wel zo goed in vorm? Zorgde het ontbreken van Nocturnin ervoor dat de dieren veel actiever werden of minder gingen eten? Nee dus, deze muizen deden helemaal niets om hun goede figuur te behouden. Het eiwit Nocturnin regelt waarschijnlijk de vetopname en stofwisseling, denken de onderzoekers. Daar gloort dus hoop voor diegene die wel veel wil eten maar liever niet wil sporten. Maar tot het zover is moeten de experimenten eerst in mensen herhaald worden. En het is maar de vraag wat het uitschakelen van Nocturnin voor bijwerkingen heeft. Het is misschien een beter idee wat rustiger aan te doen en wat meer wortelen te eten, want onbeperkt schranzen zonder gevolgen zit er voorlopig nog niet in. Lemke Kraan Carla B. Green, Nicholas Douris, Shihoko Kojima, Carl A. Strayer, Jospeph Fogerty, David Lourim, Susanna R. Keller and Joseph C. Besharse, "Loss of Nocturnin, a circadian deadenylase, confers resistance to hepatic steatosis and diet-induced obesity, PNAS, mei 2007.