Een nare ex helemaal uit je geheugen wissen. In de film Eternal Sunshine of the Spotless Mind kan het gewoon. Verbolgen ex-geliefden stappen hierin naar een obscuur bedrijfje dat vakkundig alle herinneringen over de verbroken relatie uit het geheugen verwijdert. In de echte wereld is het wissen van alle herinneringen aan een persoon uit iemands geheugen nog niet mogelijk. Maar er wordt hard aan gewerkt. De New Yorkse neurowetenschapper Joseph LeDoux kreeg het samen met zijn collega’s voor elkaar een nare herinnering van een rat te wissen, zonder de rest van het geheugen aan te tasten. Dit biedt perspectieven. En dat geldt niet alleen voor degenen met liefdesverdriet. De resultaten van deze experimenten zouden ook erg bruikbaar kunnen zijn in het onderzoek naar posttraumatische stressstoornissen. Patiënten met een dergelijke stoornis hebben een traumatische gebeurtenis, zoals oorlog, brand of een ongeluk, niet goed kunnen verwerken. Dit heeft klachten als slaaploosheid, stress en depressie tot gevolg. Dat herinneringen veranderlijk zijn, was al bekend. Het brein slaat herinneringen eerst op in het kortetermijngeheugen waarna ze, eventueel, doorgestuurd worden naar het langetermijngeheugen. Onderweg verandert er van alles. Bovendien kunnen de hersenen, door middel van het opnieuw oproepen van een herinnering, onderdelen aanpassen of zelfs helemaal laten verdwijnen. Deze flexibiliteit van het geheugen biedt mogelijkheden voor de behandeling van posttraumatische stress. De onderzoekers waren benieuwd of ze het mogelijk was een bepaalde herinnering eruit te pikken en die definitief uit het geheugen te wissen. Hierbij maakten ze gebruik van de klassieke conditionering van Pavlov. De onderzoekers trainden de ratten door ze twee verschillende muziektonen achter elkaar te laten horen. Terwijl ze een toon afspeelden gaven ze de dieren steeds een elektrische schok. Daarna drogeerden de onderzoekers de helft van de ratten met een middel dat beperkt geheugenverlies veroorzaakt en lieten alle ratten een van de twee tonen opnieuw horen. Dit keer bleef de schok uit. De ratten reageerden angstig, bang om opnieuw een schok te krijgen. Toen de ratten een dag later dit zelfde geluid weer te horen kregen, reageerden de niet-gedrogeerde ratten nog steeds angstig. De gedrogeerde dieren vertoonden dit gedrag niet. Wel waren ze nog steeds bang voor de andere toon. De ratten zijn ingespoten met een stof die het opslaan van herinneringen in het geheugen verstoort. Wanneer de hersenen een herinnering opslaan leggen ze nieuwe verbindingen aan tussen hersencellen. Emotionele herinneringen worden vooral in het hersengebied de amygdala opgeslagen. Wanneer een beangstigende herinnering ontstaat, neemt het aantal verbindingen in dit gebied toe. Maar zodra de ratten het geheugenmodificerende middel toegediend kregen, namen de pas gevormde verbindingen in de amygdala weer af. De stof wiste de traumatische herinnering dus letterlijk uit. Het is trouwens niet de eerste keer dat onderzoekers sleutelden aan de herinneringen van ratten. In 2006 slaagden de onderzoekers Eva Pastalkova en Peter Serrano er al in om met behulp van het ZIP eiwit ratten onmiddellijk te laten vergeten wat ze net hadden geleerd. Vooralsnog is deze verdwijntruc nog niet toe te passen op vervelende herinneringen van mensen. Het is namelijk nog niet toegestaan het geheugenmodificerende middel aan mensen toe te dienen. Lemke Kraan Valerie Doyère, Jacek Debiec, Marie-H Monfils, Glenn E. Schafe, Jospeph LeDoux: ‘Synapse-specific reconsolidation of distinct fear memories in the lateral amygdala’, Nature Neuroscience, 11 maart 2007