Bloedzuigende luizen hebben we al minstens 25 miljoen jaar in de apenfamilie, en ze evolueren gezellig met hun gastheren mee. Zo blijkt uit hun DNA dat onze hoofdluis en zijn tegenhanger bij de chimpansee ruim zes miljoen jaar geleden hun eigen weg gingen, ongeveer even ver in het verleden als de scheiding van de voorvaderen van mens en chimp. Als enige grote staartloze aap wordt onze soort echter lastiggevallen door een tweede luizensoort: de beruchte schaamluis, die zich alleen op onze intiemste plekken thuisvoelt. Deze kruisbewoner is genetisch behoorlijk verschillend van de hoofdluis. Een veel nauwer verwant familielid is te vinden bij de gorilla. Hoe sterk is die verwantschap, wilde een onderzoeksteam van de Universiteit van Florida weten. De groep verzamelde luizen van Oegandese gorilla’s en onderzocht het DNA van deze insecten. De verwachting van David Reed en zijn collega’s was, dat hieruit zou blijken dat deze luizensoort zeven à negen miljoen jaar geleden definitief afscheid had genomen van de schaamluis. Precies in de tijd dat ook de soortbarrière tussen mens en gorilla ontstond. Maar het genetische verschil bleek een stuk kleiner, rapporteren ze in het vrij toegankelijke vakblad BMC Biology. Het is pas drie, hooguit vier miljoen jaar geleden dat de twee bloedzuigende insecten uit elkaar begonnen te groeien, stelden de onderzoekers vast. De voorouders van de schaamluis hebben toen hoogstwaarschijnlijk de overstap gemaakt van oergorilla naar oermens. Daarvoor is intiem contact nodig, aangezien de luizen niet kunnen springen of vliegen. Maar in een persbericht benadrukt Reed dat de overdracht van de luis heel goed gebeurd kan zijn zonder seks tussen de twee apensoorten. Hij acht het veel waarschijnlijker dat de kleine bloedzuiger overstapte toen een van onze voorouders in een gorillanest sliep of zich tegoed deed aan gorillavlees. Het team van Reed verzamelde nog meer soorten luizen om het DNA daarvan te bekijken. Natuurlijk zaten de beide menselijke soorten daarbij, en die van de chimpansee, met daarnaast nog de bavianenluis en een luis die op de rode franjeaap leeft. De genetische stamboom die vervolgens kon worden gemaakt, vertoonde veel overeenkomsten met de apenstamboom. Alleen de schaamluis was dus een uitbijter. Opmerkelijk is, dat de soortsplitsing tussen de menselijke hoofdluis en de schaamluis al tegen de 13 miljoen jaar geleden plaatsvond, ruim voor de tijd dat de voorouders van mensen, chimpansees en gorilla’s ieder hun evolutionaire pad begonnen te volgen. Het zou kunnen, speculeren de onderzoekers, dat een van de twee luizen een tijdje op de voorouder van de orang oetan heeft geleefd en toen weer de overstap heeft gemaakt naar tak waaruit de rest van de mensapen is ontstaan. Te bewijzen is dat echter niet, want de orang oetans van tegenwoordig hebben helemaal geen luizen. Blijkbaar zijn ze er in de loop van hun evolutie in geslaagd om de kleine parasieten definitief van zich af te schudden. Elmar Veerman David Reed, Jessica Light, Julie Allen en Jeremy Kirchman: ‘Pair of lice lost or parasites regained: the evolutionary history of anthropoid primate lice’, BMC Biology, 7 maart 2007