Een kat begint te miauwen als de deur van de koelkast open gaat en een kleuter begint te zeuren om een snoepje als hij de snoeptrommel ziet. Dat mensen en dieren dit soort dingen leren combineren komt door het mechanisme van klassieke conditionering. Hierbij leert een mens of dier dat een voorheen neutrale gebeurtenis, de snoeptrommel, hoort bij een prettige gebeurtenis, het krijgen van een snoepje. Reclamemakers wisten dit al lang. Ze weten bovendien dat het niet nodig is om iets zelf te ondergaan om er toch een bepaalde associatie bij te krijgen. In hun spotjes maken ze hier dankbaar gebruik van. Een dame heeft haar haar gewassen met een bepaald merk shampoo en eenmaal op haar werk krijgt ze aandacht en complimentjes van al haar collega's. Vervolgens hopen de reclamemakers dat mensen hun producten in het vervolg zullen associëren met de prettige gebeurtenis in het reclamefilmpje. Ook onderzoek heeft deze manier van sociaal leren al wel eens aangetoond. Maar werkt dit leren van verbanden door iets alleen te zien gebeuren op dezelfde manier als wanneer je iets leert door het zelf te ondergaan? Onderzoekers uit New York en Colombia besloten dit uit te zoeken en schrijven over de resultaten in SCAN. Voor hun onderzoek wisten de wetenschappers veertien rechtshandige mannen over te halen om mee te doen aan een proef waarbij ze lichte elektrische schokken zouden krijgen. Dat dachten ze tenminste. Eerst kregen de heren een filmpje te zien van een persoon die naar een computerscherm keek waar blauwe en gele blokjes op verschenen. Bij een van de blokjes kreeg de proefpersoon in het filmpje een stroomstoot, bij het andere niet. Van tevoren was de deelnemers verteld dat ze goed op moesten letten, aangezien ze na het filmpje hetzelfde experiment zouden ondergaan als de persoon in het filmpje. Maar dat was helemaal niet zo. In plaats van de proefpersonen hetzelfde experiment te laten ondergaan werd namelijk alleen gekeken hoe hun hersenen reageerden als ze dachten dat ze een schok zouden krijgen. Als mensen een angst aanleren doordat ze zelf iets meemaken, speelt een plek in de hersenen, de amygdala, een grote rol. Speelt deze zelfde plek ook een rol als mensen angsten aanleren doordat ze zien dat iemand anders iets overkomt? Als de proefpersonen naar de film keken met de man die stroomstoten kreeg, vertoonde hun amygdala meer activiteit als de persoon een schok kreeg, dan wanneer er niks gebeurde. Vervolgens dachten de deelnemers dat ze zelf stroomstootjes zouden krijgen. Hun amygdala vertoonde nu meer activiteit bij het zien van het blokje waarbij de persoon op de video een schok had gekregen, dan bij het blokje waarbij hij geen stroomstoot had ontvangen. En dat terwijl ze zelf niet gepijnigd werden. De amygdala blijkt ook een belangrijke rol te spelen bij het aanleren van angst-reacties in situaties waarbij iemand alleen heeft toegekeken. Angsten aanleren gaat dus niet alleen even gemakkelijk als we iets vervelends zien gebeuren bij iemand anders als wanneer we het zelf ondergaan, het gebeurt ook op dezelfde manier. Het loont daarom de moeite om anderen nauwlettend in de gaten te houden en te kijken welk gedrag welke consequentie heeft. Op die manier hoeft een ezel zich zelfs de eerste keer niet aan een steen te stoten. Arianne Hinz Andreas Olsson, Katherine I. Nearing, Elizabeth A. Phelps, 'Learning fears by observing others: the neural system of social fear transmission', SCAN, 15 maart 2007