Morgenavond vertoont de KRO een film die wel wordt gezien als de tegenhanger van Al Gore’s ‘An Inconvenient Truth’: ‘The Great Global Warming Swindle’. De wereldwijde opwarming die we nu zien, wordt helemaal niet door menselijke activiteiten veroorzaakt, is de boodschap van deze film. Dat we dit tóch bijna allemaal geloven, is te wijten aan een groot complot van klimaatwetenschappers, die op onderzoeksgeld azen en de ontwikkeling van arme landen willen tegenhouden. Nee, in werkelijkheid is alle klimaatverandering te wijten aan variaties in de activiteit van de zon, stelt regisseur Martin Durkin met zijn documentaire. Is dit helemaal uit de lucht gegrepen? Nee, overtuigende leugens bestaan altijd voor een deel uit waarheid, en het verhaal van Durkin is daarop geen uitzondering. Want het humeur van de zon heeft in het verleden een grote invloed op ons klimaat gehad, dat wordt steeds duidelijker. Maar de opwarming die onze planeet nu overkomt, is onmogelijk aan de zon toe te schrijven, stelt een artikel dat vandaag verschijnt in het wetenschappelijke tijdschrift ‘Proceedings of the Royal Society A’. Mike Lockwood, van het Engelse Rutherford-Appleton laboratorium en Claus Fröhlich van het World Radiation Center in Davos (Zwitserland) schreven het wetenschappelijke artikel deels als reactie op de documentaire van Durkin, aldus Lockwood tegen de BBC. “Alle grafieken in die film stopten ongeveer bij 1980”, zegt hij. “En ik wist waarom: omdat ze daarna heel anders gingen lopen.” De film schetst een onvolledig en daardoor vals beeld. Lockwood: “Je kunt niet zomaar een deel van de gegevens negeren, als die je niet aanstaan.” In feite is er met het artikel van Lockwood en Fröhlich weinig nieuws onder de zon. Het rapport ‘Scientific Assessment of Solar Induced Climate Change’ dat het KNMI in november vorig jaar uitbracht, trok dezelfde conclusies, en zo is er meer te vinden in de wetenschappelijke literatuur. De zon is er niet actiever op geworden, de afgelopen veertig jaar. Intussen liep de wereldtemperatuur wel met bijna een halve graad op. Er zijn drie mogelijke mechanismen geopperd via welke de zon het klimaat zou kunnen beïnvloeden. Ten eerste variaties in de totale hoeveelheid straling die de zon op de aarde afstuurt, ten tweede veranderingen in de hoeveelheid ultraviolette straling (want die is minder constant dan de totale straling) en ten derde de invloed van de zonnewind, die de afscherming van de aarde tegen kosmische straling kan verminderen. De toename in kosmische straling die tot de atmosfeer doordringt, zou op zijn beurt de wolkenvorming stimuleren, en daarmee het vasthouden van warmte. Mechanisme één en twee waren al een tijdje vrijgepleit. Tenminste, als oorzaak van de opwarming sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw. Bij wat verder terugkijken is de zon wel verdacht, want hij straalde de afgelopen eeuw feller dan daarvoor, en was juist bijzonder zwak tijdens de opvallend koude periode tussen 1645 en 1715, de zogenoemde Kleine IJstijd. Verder terug in de tijd zijn nog extremere effecten te zien. Maar dus niet in de laatste veertig jaar. Mechanisme drie, de invloed die kosmische straling zou hebben op wolkenvorming, is nog hoogst onzeker. De bekendste voorvechter van die theorie is de Deense onderzoeker Henrik Svensmark, die vandaag overigens onbereikbaar was voor commentaar. Hij komt steeds met nieuwe versies van zijn theorie, omdat oudere door de feiten onderuit worden gehaald. Maar op welke manier de kosmische straling ook zou moeten werken als opwarmer van de aarde, voor de huidige klimaatveranderingen is dat niet van belang. De kosmische straling is wel geïntensiveerd tussen 1970 en 1985, maar in de vijftien jaar daarna net zo hard weer afgezwakt. Overigens is het niet uitgesloten dat de zon zich binnenkort van zijn eh… zonnige kant laat zien. “Het is mogelijk dat de afname die sinds 1985 te zien is, het begin markeert van het einde van het recente ‘grand maximum’ in zonneactiviteit”, schrijven Lockwood en Fröhlich. Dat zou de door de mens veroorzaakte opwarming enigszins kunnen tegengaan. Maar of dit echt zo zal uitpakken, en in hoeverre, dat is nog volledig onbekend. Elmar Veerman Mike Lockwood en Claus Fröhlich: ‘Recent oppositely directed trends in solar climate forcings and the global mean surface air temperature’, Proceedings of the Royal Society A, 11 juli 2007