Er zou een mooie actiefilm over te maken zijn, met muren van water zo hoog als de Eiffeltoren of de Big Ben. Vóór de opening credits zijn beide landen nog verbonden met een landbrug, en is de Noordzee een zoet stuwmeer. Bij de aftiteling zijn beide landen gescheiden door het Kanaal. Het is allemaal echt gebeurd, stelt een groep van Britse geologen onder leiding van Sanjeev Gupta, maar dan wel tussen 450 en 180 duizend jaar geleden. Dat leiden ze af aan de vormen van vroegere riverbeddingen, ingeslepen in de bodem van het Kanaal. Nieuwe sonar-opnamen hebben die in ongekend detail in kaart gebracht. Bekend was al dat de Noordzee zo'n 450 duizend jaar geleden, tijdens een ijstijd, een stuwmeer was geworden. Muren van ijs reikten tot het noorden van Nederland, en sloten de Noordzee in het in het noorden af. De stuwdam in het zuiden was de 'Weald-Artois'-brug, een landbrug van kalksteen tussen het huidige Dover en Calais. Daarachter stond wat nu het Kanaal is droog, omdat de zeespiegel 120 meter lager stond. Het doorbreken van die landbrug leidde tot het ontstaan van een machtige rivier, die het water afvoerde van wat nu de Rijn, Maas, Seine, Somme en Thames zijn, en die uitmondde ten noorden van het Franse Bretagne. Inmiddels is de ijstijd afgelopen, en is het zeeniveau weer gestegen, maar van deze 'Kanaalrivier' zijn de vlechtende takken nog duidelijk te zien op dieptekaarten van het Kanaal. Onduidelijk was tot nog toe wel hoe de doorbraak precies in zijn werk gegaan was. Spektakel-minnende geologen hadden een voorkeur voor het rampenscenario, een catastrofale 'mega-overstroming', met kolkende watermassa's die in hooguit enkele maanden de Noord-Europese waterhuishouding compleet overhoop gooiden. Maar die theorie was omstreden. Het zou ook net zo goed geleidelijk aan gegaan kunnen zijn: een dun stroompje groeit langzaam uit tot rivier. Op de nieuwe dieptekaarten zagen Gupta en collega's in de voormalige rivierbeddingen duidelijk grote, vlakke, eilanden met een gestroomlijnde vorm. Een ondiepe boring ter plaatse liet zien dat die ex-eilanden uitgesleten zijn in de rotsbodem, en niet bestaan uit opgehoopt zand en klei. Zulke eilanden zijn volgens de onderzoekers typisch voor mega-overstromingen. Gewoon uitgesleten rivieren leveren kleinere eilanden op, minder vlak en minder gestroomlijnd van vorm. Een andere aanwijzing voor een superoverstroming zijn uitgesleten sleuven op de bodem van de kanalen, die precies de stroomrichting van het water volgen. Alleen bij grote, kolkende overstromingen vormen zich langerekte wervelingen die zulke kanalen uit kunnen slijpen. De geologen vonden ook bewijs voor een tweede mega-overstroming, die vermoedelijk het Kanaal nog breder maakte. "Het is een heel mooi resultaat", zegt Bob Hoogendoorn, een geoloog aan de TU Delft die die oude rivieren en delta's onderzoekt, "echt het eerste harde bewijs voor de megaflood-theorie". Wel roept het, zoals wel vaker met interessant onderzoek, vooral meer vragen op, vindt Hoogendoorn. Hoe is die doorbraak in zijn werk gegaan? Hoe kan een landbrug van kalk zo snel de geest geven? Wat brak er door bij de tweede mega-overstroming. Hoogendoorn: "Nu zou je eigenlijk op zoek moeten naar al het sediment dat de overstroming heeft meegesleept". Mogelijk ligt het door het kolkende water afgevoerde puin en zand nu nog op de zeebodem tussen Bretagne en Cornwall. De doorbraak heeft niet alleen voor geologen dramatische gevolgen gehad, maar ook voor de vroegere bewoners van Europa. Er zijn op de Britse eilanden wel menselijke resten aangetroffen van vóór de overstromingen, maar een periode van honderdduizend jaar lang woonde er niemand in Engeland. Mogelijk overleefden de toenmalige bewoners van Engeland de ramp, en de isolatie die daarvan het gevolg was, niet. Dit in tegenstelling tot de huidige bewoners van de Britse Eilanden, die hun isolement van 'the continent' juist koesteren. Daarmee krijgt de rampenfilm ook nog een happy end. Bruno van Wayenburg Sanjeev Gupta, Jenny S. Collier, Andy Palmer-Felgatee, Graeme Potter, 'Catastrophic flooding origin of shelf valley systems in the English Channel', Nature, 19 juli 2007