Waarom het wiel nog een keer uitvinden? Bladluizen maken op efficiënte wijze gebruik van het verdedigingsmechanisme van kruisbloemige planten, zoals kool en broccoli, schrijft biologe Eleanna Kazane en haar collega’s van het Imperial college van Londen in het tijdschrift Proceedings of the Royal Society. Welke handige truc hebben de bladluizen dan precies overgenomen? Kruisbloemige planten maken glucosinolaten aan. Wanneer deze stof in contact komt met een bepaald enzym, wat alleen maar gebeurt wanneer een plant beschadigd raakt, komt er een chemische reactie op gang waarbij giftige mosterdolie vrijkomt. De bladluis heeft een manier ontwikkeld om van dit verdedigingsmechanisme te profiteren. Als hij van een plant glucosinolaat verzamelt, blijft de stof in zijn bloedbaan circuleren, klaar voor gebruik. Het andere ingrediënt van de bom, een enzym, maken de luizen zelf aan en is een kopie van het enzym waarvan de plant ook gebruik maakt. Net zoals de planten bewaren de luizen de twee chemicaliën op twee verschillende plekken in hun lichaam. Het enzym bewaren de bladluizen in de spieren van hun kop en borstkas. Wanneer een lieveheersbeestje tot de aanval overgaat, komen het glucosinolaat uit het bloed en het enzym wat in de de spieren is opgeslagen met elkaar in contact en wordt het chemische wapen in gang gezet. Dat bladluizen de benodigde chemische stof voor hun afweergeschut uit planten weten te halen was al langer bekend. De Londense onderzoekers wilden zeker weten waarvoor luizen de stof gebruiken en schotelden de insecten verschillende maaltijden voor, waarbij de hoeveelheid beschikbaar glucosinolaat varieerde. En jawel, de bladluizen die toegang hadden tot voldoende glucosinolaat wisten zich beter tegen aanvallen van lieveheersbeestjes te verweren dan de luizen die niet waren voorzien van glucosinolaatrijke planten. Het afweermechanisme werkt prima, want mosterdolie is giftig en weet vijanden goed te verjagen. De keerzijde van de medaille is dat bij deze verdediging de desbetreffende bladluis het loodje legt. Maar de kolonie-bladluizen leven meestal met een paar honderd op een kluitje-is gered. Zeker omdat als gevolg van de chemische reactie ook alarmferomonen vrijkomen, waardoor de kolonie direct op de hoogte is van het naderende gevaar. De ‘mosterdoliebom’ is trouwens niet het enige verdedigingsmechanisme van de bladluis. Als een bladluizenkolonie wordt verstoord ontwikkelen meer bladluizen in de gemeenschap vleugels, zodat deze luizen beter kunnen ontsnappen. De aanpassing duurt een paar dagen, maar het helpt wel. Gevolg is wel dat individuen met vleugels minder plantenchemicaliën op kunnen slaan om mosterdoliebommen mee te maken. Maar waarschijnlijk hebben ze, omdat ze vliegend kunnen wegkomen, deze chemische oorlogsvoering niet meer nodig, denken de onderzoekers. Lemke Kraan Eleanna Kazana, Tom W. Pope, Laurienne Tibbles, Matthew Bridges, John A. Pickett, Atle M. Bones, ‘The cabbage aphid: a walking mustard oil bomb’, Proceedings of the Royal Society B, 10 juli 2007.