Waar komen wij, moderne mensen, vandaan? Uit Afrika, zeggen de meeste deskundigen. Daar is onze soort ontstaan. Vervolgens trokken kleine groepjes mensen steeds verder de wereld in, waarbij oudere mensachtigen het veld moesten ruimen. Er is echter ook nog altijd een kleine groep wetenschappers die dit scenario betwist. Deze zogenaamde ‘multiregionalisten’ geloven dat de voorganger van de moderne mens, Homo erectus, zich op meerdere plekken tegelijk heeft ontwikkeld tot moderne mens, Homo sapiens. De multiregionalisten voeren onder meer schedelmetingen aan als bewijs voor hun theorie. Soms lijken de schedels van Homo erectus en Homo sapiens uit eenzelfde gebied op elkaar, en dat zou op directe afstamming duiden. Maar het zijn diezelfde schedelmetingen waaruit een drietal Britse onderzoekers en een Japanse collega nu concluderen dat de multiregionalisten ongelijk hebben. Andrea Manica en drie collega’s schrijven deze week in Nature dat de variatie tussen menselijke schedels iets afneemt met de afstand tot Afrika. Waarom is dat een argument tegen het multiregionalisme? Het idee erachter is dat de variatie het grootst zal zijn op de plaats waar de moderne mens al het langst woont, en het kleinst op de plaatsen waar de onze soort zich het laatst heeft gevestigd. De onderzoekers nemen aan dat ieder volk afstamt van een kleine groep kolonisten, met dus een beperkt arsenaal aan schedelvormen. Pas na heel veel tijd neemt de variatie weer toe, doordat toevallige mutaties optreden. Binnen een Afrikaans volk zou je dus meer verschillen tussen schedels verwachten dan binnen een Zuid-Amerikaans volk. En dat is ook wat Manica en zijn collega’s vonden. Ze analyseerden de gegevens van maar liefst 4666 mannenschedels, afkomstig van 105 verschillende volkeren van over de hele wereld. Bij iedere schedel keken ze naar 37 kenmerken. Uiteindelijk leverde dat per volk één getal op, een maat voor de variabiliteit van de schedels. Hoe verder van Afrika een volk leefde, hoe lager dat getal gemiddeld was. Als de multiregionalisten gelijk zouden hebben, waren uit deze vergelijking meerdere gebieden met hoge scores tevoorschijn gekomen, betogen Manica en zijn medewerkers. Maar dat was dus niet zo. Uit verschillende genetische vergelijkingen die de laatste jaren zijn gedaan, rijst hetzelfde beeld op: we stammen allemaal af van mensen die zo’n 150 duizend jaar geleden ergens in Afrika leefden. Elmar Veerman Andrea Manica, William Amos, Francois Balloux en Tsunehiko Hanihara: ‘The effect of ancient population bottlenecks on human phenotypic variation’, Nature, 19 juli 2007