Vijfentwintig jaar geleden leek de evolutionaire afstamming van de mens helemaal bekend. Eerst waren er apen, zo'n drie miljoen jaar geleden had je de rechtoplopende aapmens Lucy, en van haar soort stamde de gehele menselijke bevolking af. Lucy vormde de ontbrekende schakel tussen mensen en apen. Sindsdien zijn er echter aan de lopende band dit soort 'ontbrekende schakels' gevonden. En wie verwacht dat met het toenemen van het aantal ontdekte fossielen de onduidelijkheid is afgenomen, heeft het mis. Neem de schedel van een mensachtige die vijf jaar geleden in Dmanisi in Georgië werd gevonden. Die leek het eindelijk te bewijzen: eerst was er Homo habilis, oftewel de handige mens, en later ontstond uit hem Homo erectus, oftewel de rechtopgaande mens. De nieuw gevonden schedel had zowel eigenschappen van erectus als van habilis. Hij leek daarom precies tussen de beide soorten in te passen en zou zodoende bewijzen dat de een uit de ander was ontstaan. Beide soorten stonden op dezelfde evolutionaire lijn, schreven Abesalom Vekua en zijn collega's destijds in Science. Maar nu maken twee nieuwe vondsten in Kenya een heel andere geschiedenis aannemelijk, menen Fred Spoor van het 'University College Londen' uit Engeland en zijn collega's. Het gaat om fragmenten van een bovenkaak en een goed bewaard gebleven schedel. Hun resultaten presenteren ze deze week in het wetenschappelijke tijdschrift Nature. Na een grondige vergelijking van de beide fossielen met eerder gevonden exemplaren concludeert het onderzoeksteam dat de kaakfragmenten, die 1.44 miljoen jaar oud zijn, afkomstig zijn van een lid van de soort Homo habilis. De schedel, die 1.55 miljoen jaar oud is, is van een Homo erectus. De habilis-resten stammen daarmee echter uit een periode waarvan werd aangenomen dat deze menssoort al was uitgestorven. Het lijkt er nu dus op dat habilis- en erectus-kindertjes een tijdlang samen in de zandbak gespeeld hebben. Doordat de twee soorten echter niet alleen na elkaar, maar ook náást elkaar hebben bestaan, is het volgens Spoor en zijn collega's onwaarschijnlijk dat de een uit de ander is ontstaan. Maar dat kan best, meent gastmedewerker Paleontologie bij Naturalis Paul Stam. Volgens hem bestaat er namelijk helemaal geen Homo habilis, maar maakt deze soort onderdeel uit van een ander geslacht, Australopithecus. Uit dit geslacht is het geslacht Homo ontstaan, maar beiden hebben ook een tijdlang naast elkaar geleefd. "Wat mij betreft is het dus niks nieuws" meent hij. "Ik ben wel blij met deze ontdekking." Waar hij wel verbaasd over is, is de lange levensduur van deze zogenaamde Homo habilis. "Het heeft langer geduurd dan ik dacht". De vondst van de extra mensenresten maakt het plaatje er dus allerminst duidelijker op. En dat komt mede doordat paleoantropologen de neiging hebben om nieuwe ontdekkingen zo uit te leggen dat ze in hun straatje passen. Neem bijvoorbeeld de informatie dat het gebit van Homo habilis amper veranderde in de periode dat de soort samenleefde met erectus. Spoor en collega's zien deze informatie als bewijs voor hun veronderstelling dat beide soorten samenleefden en ieder een verschillende rol in het ecosysteem aannamen, zodat ze niet hoefden te concurreren om voedsel. Stam echter ziet dit als een bewijs voor het idee dat habilis tot het geslacht van Australopithecus behoort, want die aten ook voornamelijk planten terwijl Homo's meer vleeseters waren. Ja kijk, zo komen we er natuurlijk nooit uit. Arianne Hinz F. Spoor, M.G. Leakey, P.N. Gathogo, F.H. Brownn, S.C. Anton, I. McDougall, C. Kiarie, F.K. Manth & L.N. Leakey, 'Implications of new early Homo fossils from Ileret, east of Lake Turkana, Kenya', Nature, 9 augustus 2007.