Seksuele voortplanting is een heel gedoe, zeker vergeleken met de maagdelijke voortplanting waar veel lage planten en bepaalde vrouwelijke dieren zich van bedienen. Degenen die zijn overgeleverd aan deze omslachtige manier van reproductie moeten eerst een partner zoeken. Die moet vervolgens worden overgehaald tot seks en dan volgt de daad zelf nog, die ook bakken vol energie kost. Er moet wel iets heel goeds tegenover deze manier van voortplanting staan, om dit gehannes tussen de geslachten de moeite waard te maken. Een belangrijk voordeel van seksuele voortplanting, dat op dit punt vaak naar voren geschoven wordt, is dat deze manier van voortplanting tot meer genetische variatie leidt. Soorten die zich maagdelijk voortplanten zijn tamelijk nieuw en bovendien gedoemd om uit te sterven, denken sommige wetenschappers. Volgens hen is aseksuele voortplanting evolutionair gezien een doodlopende straat. Geen onterechte gedachte, want maar een paar soorten die zich ongeslachtelijk voortplanten overleven dit op de lange termijn. Mosmijten vormen zo'n uitzondering op de regel. De dieren planten zich op allerlei verschillende manieren voort, maar voornamelijk ongeslachtelijk. Toch bestaat een bepaalde groep mosmijten, de 'Desmonomata', al zeker honderd miljoen jaar. Sommige leden van deze Desmonata-groep planten zich maagdelijk voort, anderen, zoals de 'Crotoniidae', doen het geslachtelijk. Volgens onderzoekers uit Darmstadt (Duitsland) en New York hebben Crotoniidae de geneugten van seks pas onlangs herontdekt. Ze stammen namelijk af van een ongeslachtelijke soort, maar hun verre voorvaderen planten zich ook al seksueel voort. Dat vermoedden de wetenschappers tenminste. Hun resultaten presenteren ze deze week in PNAS. Volgens de wet van Dollo kan het vermoeden van de onderzoekers niet waar zijn. De wet, die begin vorige eeuw opgesteld is door de Belgische bioloog en dinosaurusjager Louis Dollo, stelt dat eenmaal verdwenen eigenschappen nooit meer terugkeren. Zo krijgen kippen nooit meer de tanden terug die ze in hun evolutie van dinosaurus tot pluimvee hebben verloren, en krijgen mensen nooit meer een staart, het rudimentaire staartbeentje ten spijt. Ook een mijtensoort krijgt volgens deze theorie nooit meer de mogelijkheid om zich seksueel voort te planten, nadat hij de overstap heeft gemaakt naar ongeslachtelijke voortplanting. Als de onderzoekers dus aan kunnen tonen dat de seksuele evolutie van de Crotoniidae inderdaad volgens dit stramien is verlopen is, ontkrachten ze daarmee de wet van Dollo. En dat is precies wat ze in hun onderzoek gedaan hebben. Uit uitgebreid stamboomonderzoek blijkt dat Crotoniidae seks inderdaad opnieuw geëvalueerd hebben. Dieren die aan aseksuele voortplanting doen zijn dus helemaal niet gedoemd om uit te sterven. Ze kunnen zich weer geslachtelijk gaan voortplanten. Maar dan moet wel aan een voorwaarde voldaan zijn. Aseksuele soorten bestaan namelijk voor minstens 99 procent uit vrouwen. Ze hebben immers toch geen seks, dus waarom zouden ze energie verspillen aan het maken van een man? Dat er af en toe toch een jongetje geboren wordt is volgens de onderzoekers waarschijnlijk een foutje. Dit foutje zou echter wel de reden kunnen zijn dat de mijten het vermogen om het mannelijke geslacht te produceren niet helemaal zijn kwijt geraakt. Het was alleen min of meer in coma. Door dit vermogen om heren te produceren weer nieuw leven in te blazen, konden ze de overstap maken naar voortplanting door middel van seks. Het is overigens niet voor het eerst zijn dat deze wet op losse schroeven wordt gezet. Zo bleek al dat wandelende takken tenminste vier keer in de evolutie het vermogen om te vliegen hebben verworven. Ook een plant, de 'Hieracium pilosella', won ondanks dat ze afstamt van een aseksueel reproducerende soort haar seksualiteit weer terug. En nu is het dus ook bij dieren ontdekt. Dat ze er maar van mogen genieten. Arianne Hinz Katja Domes, Roy A. Norton, Mark Maraun, Stefan Scheu, 'Reevolution of sexuality breaks Dollo's law', PNAS Early Edition april 2007