Onder de voeten van de bezoeker sist en borrelt het uit alle kieren en spleten. Klodders kokende modder spatten in het rond, waterpoeltjes in alle kleuren van de regenboog dampen je tegemoet. De zwavelgeur van rottende eieren blijft nog lang in je kleren hangen. Yellowstone National Park mag wel het spectaculairste natuurpark ter wereld worden genoemd. Nergens zijn de rommelende ingewanden van de aarde zo dichtbij. De grootste geyser ter wereld, Steamboat Geyser, spuwt er stoomwolken tot zo'n honderd meter de lucht in. En in het Norris Bassin spuiten de geysers water omhoog dat zo zuur is als azijn. Wat de argeloze bezoeker vermoedelijk ontgaat, is dat-ie zich bevindt op het dak van de grootste vulkaan ter wereld. En niet zomaar een vulkaan - geen berg met een ingedeukte top en een pittoresk randje sneeuw waar af en toe een gemoedelijk rookpluimpje uitpiept - maar een supervulkaan. De krater, het restant van de vorige megauitbarsting 640.000 jaar geleden, is zó groot, dat veel onderzoekers hem lange tijd domweg over het hoofd hebben gezien. Op satellietopnames werd pas echt duidelijk waar de onderzoekers al die tijd midden in hadden gestaan: de reusachtige krater beslaat ruwweg de helft van het Yellowstone Park. De 'Yellowstone Caldera', zoals de krater heet, meet 80 bij 55 kilometer, een gebied vergelijkbaar met de provincie Noord Holland. De uitbarsting waarbij de megakrater ruim zeshonderdduizend jaar geleden ontstond, is in geen velden of wegen te vergelijken met vulkaanuitbarstingen zoals die in de moderne tijd hebben plaatsgevonden. Bij de uitbarsting van Mount St. Helen in 1980, waarbij 57 mensen de dood vonden, kwam welgeteld één kubieke kilometer loeiheet materiaal uit de aarde omhoog. Of, iets verder terug in de tijd: de Vesuvius, die in 79 voor Christus de inwoners van Pompeï het leven kostte, spuwde drie kubieke kilometer as en lava uit. Spettertjes, vergeleken met de duizend kubieke kilometer die de Yellowstone supervulkaan tijdens zijn laatste uitbarsting uitbraakte. Duizend kubieke kilometer. Dat is, over Nederland uitgesmeerd, een laag as en puin en gesmolten gesteente van 25 meter dik. En het meest verontrustende: Yellowstone is allesbehalve een slapende vulkaan. De laatste paar jaar rommelt het er behoorlijk. Er zijn nieuwe scheuren ontstaan rond Norris Bassin, waaruit kokend heet water omhoog sijpelt en onwelriekende dampen opstijgen. De Steamboat Geyser is na een rustperiode van negen jaar sinds mei 2000 weer actief. Een aantal voetpaden langs de noordelijke kraterrand is sinds 2003 afgesloten. Te gevaarlijk voor het publiek. De ondergrondse activiteit in het Yellowstone Park wordt dan ook nauwgezet in de gaten gehouden. Continue GPS-metingen verraden de geringste steiging of daling van de bodem. En verspreid door het park staan seismometers opgesteld, die elke trilling in de aardkorst registreren. Per jaar vinden er duizend tot drieduizend aardbevingen plaats in het gebied, de meeste te klein om opgemerkt te worden door de bezoeker. Nieuwe satellietgegevens bevestigen wat onderzoekers eigenlijk al wisten: de bodem van de krater beweegt. Charles Wicks en collega's van het Amerikaanse Geological Survey stelden uit radarmetingen van de Europese ESR-2 satelliet hoogtekaarten op van het gebied, en constateren dat de kratervloer vanaf 1995 omhoog is gekomen, om na 1997 weer wat in te zakken. Op één gebied na, aan de noordelijke zijde van de kraterrand. Dat deel is tot 2003 geleidelijk blijven stijgen. Veel lijkt het niet op het eerste gezicht: een centimeter of tien sinds 1995. Maar het is genoeg om de toegenomen activiteit in sommige delen van het park te verklaren, menen de onderzoekers. Wicks presenteert in het tijdschrift Nature van deze week een nieuwe verklaring voor de waargenomen bewegingen van de kratervloer. Tot nu toe werd aangenomen dat de bodem heen en weer beweegt door hydrothermale activiteit, stuiptrekkingen van samengeperste water- en gasmassa's die heetgestookt worden door het gesmolten gesteente in de kelder van de vulkaan: de magmakamer. Maar uit modelberekeningen concluderen Wicks en collega's dat de werkelijke oorzaak van het rijzen en dalen van de krater vloer dieper ligt: in de magmakamer zelf, 10 tot 15 kilometer onder het oppervlak. Met een wiskundig model konden ze het deinen van de kraterbodem verklaren door toegenomen activiteit in die reusachtige gesmolten magmazee, 15.000 kubieke kilometer in omvang. Heel fijn klinkt dat allemaal niet, onrust in de magmakamer, en het doet vooral denken aan het griezelscenario dat in de gedramatiseerde documentaire 'Supervolcano' neer werd gezet. Een nieuwe megauitbarsting van de supervulkaan legt in die film grote delen van de VS onder een dikke laag as, met wereldwijde gevolgen voor de mondiale economie en het klimaat op aarde. Maar onderzoekers van het Yellowstone Vulkaan Observatorium achten de kans dat de vulkaan op korte termijn weer tot een megauitbarsting komt overigens vrij klein: 1 op 730.000, gebaseerd op de tijdsduur tussen de laatste drie megauitbarstingen van Yellowstone. Dat is een getal dat vergelijkbaar is met de kans dat de aarde getroffen wordt door een asteroïde van een kilometer of groter. De keerzijde van de medaille is dat de vulkaan al miljoenen jaren actief is. En dat vermoedelijk ook nog wel een tijdje zal blijven. Jacqueline de Vree Charles Wicks et al, 'Uplift, thermal unrest and magma intrusion at Yellowstone Caldera', in: Nature, 2 maart 2006.