Toen Charles Darwin in 1859 na lang aarzelen zijn evolutietheorie wereldkundig maakte, liet hij de mens er zorgvuldig buiten. Het publiek moest eerst maar eens wennen aan het idee van evolutie bij planten en dieren, vond hij. Toch gingen de felste discussies al snel over die ene onvermijdelijke implicatie: dat mensen van dieren afstammen en dat de dieren die het meest op ons lijken, waarschijnlijk ook onze naaste verwanten zijn. Gorilla's en chimpansees als familieleden, daar gruwden veel mensen van. Pas twaalf jaar later, in 1871, publicerde Darwin het boek 'The Descent of Man', waarin hij betoogde dat mensen zich waarschijnlijk uit een Afrikaanse mensaap hadden ontwikkeld. Sinds die tijd zijn er veel meer aanwijzingen over de menselijke evolutie boven water gekomen, maar dat idee staat nog altijd overeind: onze wieg stond in Afrika. Het continent was zelfs minstens driemaal de oorsprong van een mensachtige die zich over de wereld verspreidde. In het boek 'Waar komen we vandaan?' zet wetenschapsjournalist Carl Zimmer de huidige kennis over de oorsprong van onze soort in perspectief. Die kennis komt van fossiele beenderen en opgegraven stenen werktuigen, maar dat is tegenwoordig niet de enige bron. Vergelijkend DNA-onderzoek, observatie van mensapen en taalkundig onderzoek helpen ook bij het schrijven van onze geschiedenis, en computertechnieken zorgen dat er meer informatie uit botten en schedels kan worden gehaald. Het verhaal van het ontstaan van de mens ziet er nu dan ook anders uit dan honderd, twintig of tien jaar geleden. We stammen bijvoorbeeld niet van Neanderthalers af, zoals lang is gedacht, en de moderne mens ontstond bijna tweehonderdduizend jaar geleden, veel eerder dan tot enkele jaren geleden werd aangenomen. Vanuit bakermat Afrika begon zo'n 1,8 miljoen jaar geleden Homo erectus zich over de aarde te verspreiden. Homo heidelbergensis volgde 1,2 miljoen jaar later. Maar dat zijn zijtakken aan onze stamboom, want de moderne mens begon zijn definitieve opmars pas vijftigduizend jaar geleden. Lange tijd hebben verschillende soorten mensen de planeet gedeeld, schrijft Zimmer. Ook de pas ontdekte Floresmens, die twaalfduizend jaar geleden nog leefde, ontbreekt niet in zijn boek. Nog recentere onderzoeksresultaten, zoals de genetische aanwijzingen dat de voorouders van mensen en chimpansees zich na een lange afzondering weer vermengd hebben, staan er niet in. Daarvoor is het alweer te oud. Het is een mooi boek dankzij de vele afbeeldingen. Vooral als je van schedels houdt, want die domineren de pagina's. Al lezend valt het op dat de tekst eerst geschreven is, waarna de beelden erbij gezocht en gemaakt zijn. Lezen zou soepeler gaan als er af en toe in de tekst verwezen werd naar de illustraties. Dat geldt nog sterker voor de intermezzo's waarin onderwerpen uitgelicht worden. Die beslaan soms wel drie pagina's en vallen middenin de tekst. Voor wie interesse heeft in zijn stamboom, is dat echter geen reden om dit boek links te laten liggen. Al is het maar om over een jaar of twintig te kunnen kijken wat er dan weer is veranderd aan onze geschiedenis. Het verhaal is namelijk nog lang niet af. Elmar Veerman Carl Zimmer: 'Waar komen we vandaan?' (oorspr. titel: Smithsonian Intimate Guide to Human Origins, 2005). Uitgeverij Nieuw Amsterdam, juni 2006