Maagzuur is verwoestend spul, dat voel je die enkele keer dat het zich een weg baant naar boven. Tot de jaren tachtig van de vorige eeuw meenden wetenschappers zeker te weten dat geen enkele levensvorm het lang in de maag uithoudt. Het kostte Barry Marshall en Robin Warren dan ook de grootste moeite om de wereld ervan te overtuigen dat ze een bacterie hadden ontdekt die wél overleeft in deze barre omgeving. Hun 'maagzweerbacterie' Helicobacter pylori leverde ze vorig jaar uiteindelijk een Nobelprijs op. Inmiddels weten we dat dit niet de enige maagbewoner is. Het begint er zelfs steeds meer op te lijken dat iedereen zijn eigen persoonlijke maagflora heeft. In wetenschapsblad Proceedings of the National Academy of Sciences van deze week laten Elisabeth Bik, David Relman en hun collega's van Stanford zien dat het slijmvlies van de maag veel verschillende bacteriën bevat, en dat die van mens tot mens verschillen. Helicobacter pylori vonden ze het meest, maar dat was geen toeval. Van de 23 mensen bij wie ze een hapje uit het slijmvlies mochten nemen, hadden er 12 al eerder te horen gekregen dat die bacterie hun maag bevolkte. De rest had wel maagklachten, maar bij hen was de bacterie met standaardtests niet gevonden. Een van de doelen van dit onderzoek was te kijken of de aanwezigheid van Helicobacter gevolgen heeft voor eventuele andere bacteriën in het maagslijmvlies. Lange tijd waren maagbacteriën alleen aan te tonen door ze te kweken in een laboratorium, als dat tenminste mogelijk was. Dat is sinds enkele jaren veranderd. Met moleculaire technieken kunnen nu stukjes DNA opgevist worden die alleen bij bacteriën voorkomen en die per soort een beetje verschillen. Dat deden Bik en haar collega's. Ze analyseerden in totaal 1833 van zulke stukjes uit het slijmvlies van de maagpatiënten. Die bleken afkomstig te zijn van niet minder dan 128 verschillende bacteriesoorten. Sommige kwamen in veel van de slijmmonsters voor, andere maar in één. Dertien soorten waren helemaal nieuw voor de wetenschap. DNA van Helicobacter pylori werd in 19 van de 23 onderzochte maagmonsters gevonden, een stuk meer dus dan de gewone tests hadden aangetoond. Wel zaten er bij de zeven nieuw ontmaskerde dragers van deze bacterie minder exemplaren in de slijmvliesmonsters dan bij de al bekende gevallen. Heeft de aanwezigheid van de gevreesde maagzweerbacterie nu invloed op de rest van de maagbewoners? Het lijkt er niet op, schrijven de onderzoekers. De biodiversiteit in de maag leed er in ieder geval niet onder. Eén van de tot nu toe onbekende bacteriën verdient speciale vermelding: afgaand op zijn DNA plaatsen de onderzoekers hem in de familie van de Deinococcen, waarvan de leden bekend staan om hun tolerantie voor extreme omstandigheden als straling en hitte. De zuurheid van de maag past goed in dat rijtje. Zijn al die 128 bacteriën nu echt vaste inwoners van de maag? Dat staat nog lang niet vast. Bacterieel DNA komt natuurlijk dagelijks via de mond binnen, en dat zou het beeld kunnen vertroebelen. Inderdaad stond een groot deel van de gevonden bacteriën bekend als mondbewoner. Dat hoeft echter niet te betekenen dat ze in de maag kansloos zijn, want de slijmlaag zou ze kunnen beschermen tegen de zuuraanvallen, net zoals hij ons daartegen beschermt. Tenzij Helicobacter pylori roet in het eten gooit en de slijmlaag aantast. Dan brand je jezelf aan je eigen zuur en heb je een maagzweer. Helpt een goede maagflora om de maagzweerbacterie buiten te houden of onschadelijk te maken? Daar geeft dit onderzoek geen antwoord op, maar het zou best kunnen. Misschien staan er naast de flesjes goede darmbacteriën in de supermarkt straks ook brouwsels met maagvriendelijke exemplaren. Al zullen dat wel érg zure drankjes moeten zijn. Elmar Veerman Elisabeth Bik e.a.: "Molecular analysis of the bacterial microbiota in the human stomach", PNAS Early Edition, 2 januari 2006