Mouw opstropen, even je tanden op elkaar, niet naar de naald kijken… prik! En voilà, je bent voortaan beschermd tegen de bof, de mazelen of hepatitis B. Of straks tegen overgewicht, als het aan Kim Janda en zijn collega’s ligt. Dik zijn is dan wel geen besmettelijke ziekte, maar er is best een vaccin tegen te maken, bedachten deze onderzoekers. En dat hebben ze ook gedaan, schrijven ze deze week op de website van het wetenschappelijke tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences. De drie vaccins die ze maakten, zijn gericht tegen ghreline, een klein hormoon. Het wordt aangemaakt in de maag en brengt boodschappen over aan het hersencentrum dat de energiehuishouding regelt. Spuit je deze boodschapperstof in bij een muis of een mens, dan neemt zijn eetlust toe. Bovendien wordt hij vetter, doordat hij zijn energieverbruik terugschroeft en minder vet verbrandt. Onmisbaar is het hormoontje niet, want laboratoriummuizen waarvan het bewuste gen is uitgeschakeld, blijven gewoon in leven. Gek genoeg eten die ghrelineloze muizen niet minder dan hun soortgenoten, maar slaan ze wel minder vet op. Zet je ze samen met gewone muizen in luilekkerland, dan blijven zij als enige slank. Dat klinkt als een aantrekkelijk scenario voor de Westerse mens, moet Janda gedacht hebben. De vaccins die zijn team ontwikkelde, moesten zorgen dat het afweersysteem ghreline uit het bloed vist, zodat het de hersenen niet kan bereiken. Dat zou in theorie ongeveer hetzelfde effect moeten hebben als het uitschakelen van het ghreline-gen. Met twee van de drie vaccins slaagde die opzet. Tien ratten die hiermee in de loop van twaalf weken vijf keer werden ingespoten, kwamen in de week daarna gemiddeld een halve gram per dag aan. Terwijl onbehandelde dieren dagelijks bijna twee gram aan gewicht wonnen. Aan hun eetlust lag dat niet, want beide groepen aten evenveel. Na die week was het afgelopen voor de ratten. De onderzoekers keerden ze helemaal binnenstebuiten en constateerden dat de gevaccineerde ratten die de meeste antilichamen tegen ghreline hadden aangemaakt, ook het laagste vetgehalte hadden. Veelbelovend dus, deze aanpak, maar “ik ga niet zeggen dat dit het geneesmiddel van de toekomst is”, aldus Janda tegen de nieuwsdienst van Science. Matthias Tschöp, een vetzuchtdeskundige die niet bij dit onderzoek betrokken was, verwacht bijwerkingen als het tot een inenting voor menselijke dikkerds komt. Ghreline lijkt namelijk ook een rol te hebben bij het opslaan van herinneringen. De groep van Janda maakte eerder al naam met het introduceren van vaccins tegen drugs, waarmee op dit moment proeven bij mensen gedaan worden. “Deze aanpak is tot nu toe niet gebruikt om het probleem van vetzucht aan te pakken”, schrijven de onderzoekers. Dat klopt niet, weet Science-journaliste Jennifer Couzin te melden. Het Zwitserse bedrijf Cytos begon in mei 2005 een klinisch onderzoek met een ander vaccin tegen ghreline. Er doen 112 mensen met fors overgewicht aan mee, en de resultaten worden in november van dit jaar verwacht. Elmar Veerman Eric P. Zorrilla, Shinichi Iwasaki, Jason A. Moss, Jason Chang, Jonathan Otsuji, Koki Inoue, Michael M. Meijler en Kim D. Janda: ‘Vaccination against weight gain’, PNAS Early Edition, 31 juli 2006