Vier jaar eerder was er nog niets te zien, maar toen een groep onderzoekers vorig jaar opnieuw op expeditie ging naar de actieve onderwatervulkaan Vailulu’u, voor de kust van de Samao-archipel, bleek die ineens een nieuwe top te hebben. Uit de krater was een piek van gestolde lava verrezen van 300 meter hoog; een vulkaan op een vulkaan. Daaromheen ontdekten de onderzoekers een bijzonder ecosysteem. Ze beschrijven dat deze week in het tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS). Om het nieuwe deel van de vulkaan bruist het van het leven. Grote groepen aaltjes (Dysommina rugosa) bewonen de gaten en spleten van de nieuwe top, waar door de vulkaan verwarmd water doorheen stroomt. De rotsachtige buitenkant is bekleed met bacteriën. Ook leven er zeesterren, sponzen, koraal en zelfs een octopus, die de onderzoekers meerdere keren tijdens hun onderzeese tochten met de duikboot tegenkwamen. De zeedieren hebben er genoeg te eten, door het plankton dat continu door vers water wordt aangevoerd. Aan de voet van de top echter, die de wetenschappers Nafanua hebben gedoopt, overheerst niet het leven, maar de dood. Door de gaten in het onderste deel komen geen aangename warmwaterstromen van een graad of 28 Celsius, maar hete stoten van 81 graden Celsius. Het water is erg zuur en bevat veel ijzerdeeltjes bovendien, waardoor de kieuwen van zeedieren verstopt raken. Dieren raken vermoedelijk gevangen door in de krater cirkelende waterstromen en sterven een snelle dood. De bodem van de krater ligt vol met hun karkassen. De expeditieleden zagen ook een diersoort die het wel naar zijn zin heeft in die dodelijke omgeving. Rode borstelwormen zwermen door de krater, etend van de bacteriën die leven van de rottende karkassen. De expeditie van vorig jaar was zeker niet de laatste richting Vailulu’u. Er resten nog vele onbeantwoorde vragen rond het ecosysteem. Vailulu’u is ontzettend actief – met vier lokale uitbarstingen per dag – en heel onvoorspelbaar. Net als de oorlogsgodin van Samoa, Nafanua, waarnaar de nieuwe top vernoemd is. Over enkele tientallen jaren heeft de nog steeds groeiende piek het wateroppervlak bereikt, denken de onderzoekers. Remy van den Brand Hubert Staudigel e.a. ‘Vailulu’u seamount, Samoa: life and death on an active submarine volcano’, PNAS, 12 april 2006.