Zonder concentratie wordt het niks op school. De capaciteit om de aandacht te kunnen richten op een bepaalde persoon, plaats of voorwerp, is een vaardigheid die een kind ergens tussen het tweede en het zevende levensjaar begint te ontwikkelen. Problemen in die ontwikkeling leiden mogelijk tot aandachtsstoornissen als ADHD. De Amerikaanse ontwikkelingspsycholoog Robert Rosario Rueda van de Universiteit van Oregon laat deze week in Proceedings of the National Academy of Sciences zien dat een korte training van vijf dagen de concentratie bij kinderen kan verbeteren en ze hoger laat scoren op een intelligentietest. Rueda en collega’s werkten met 49 vierjarigen en 24 zesjarigen. De helft van hen onderging de concentratietraining, de andere helft fungeerde als controlegroep. De training bestond uit een aangepaste versie van het programma waarmee makaken zijn voorbereid op een ruimtereis. Ook die moesten het koppie erbij houden. Opgepast. Op een beeldscherm verschijnt een horizontale rij met vijf visjes. De kleuter achter de knoppen moet aangeven naar welke kant de middelste vis zwemt. Alleen de middelste is van belang, de andere vissen wijzen soms dezelfde richting op en soms tegengesteld. De kleuter moet zo snel mogelijk het pijltje naar links of naar rechts indrukken. De computer houdt de score bij en de responstijden. Tijdens de vijf trainingsdagen speelden de kinderen ook andere aandachtshongerige computerspelletjes. Vooraf en na afloop van de trainingsperiode werden de kinderen getest en hun scores werden vergeleken met de even oude controlegroep die geen training kreeg. Daaruit volgde dat vooral de zesjarigen beter presteerden na de concentratietraining. Hun vooruitgang op de intelligentietest was twee keer groter dan bij de controlegroep en ze maakten iets minder fouten in de concentratietest. Voor vierjarigen kwam het effect van de concentratietraining minder duidelijk uit de verf. Rauda en collega’s denken nu dat de training de mentale ontwikkeling bespoedigt. Het aardige is dat ze die gedachte illustreren met een reeks van hersengolven die ze bij de proefpersonen hebben geregistreerd. De golven tonen de hersenactiviteit wanneer de proefpersoon met een ‘conflict’ geconfronteerd wordt. Een voorbeeld van zo’n ‘conflict’ is als op het scherm alle visjes naar rechts zwemmen, behalve de middelste, die naar links zwemt. Bij een volwasssene geeft dat een mooie dip te zien in het hersenfilmpje. De hersengolven van een getrainde zesjarige laten een soortgelijke dip zien, terwijl de respons van een ongetraind kind er heel anders uitziet. Dat komt doordat een ongetraind kind vooral zijn frontale cortex gebruikt, terwijl een getraind klasgenootje een hersengebied ter hoogte van zijn slapen inschakelt, net als een volwassene dat doet. De training heeft de verwerking van informatie door de hersenen zichtbaar veranderd. Ook kwam Rueda een genetisch verschil op het spoor. Het gen DAT1, dat verband houdt met de productie van de neurotransmitter dopamine, komt in een lange en korte versie voor. Kinderen met twee lange versies van dat gen zijn vaak minder extravert en kunnen zich beter concentreren dan kinderen met een lange en een korte versie. Rueda vond dat vooral kinderen met het kortere DAT1-gen baat hadden bij de training. Commentatoren Holmboe en Johnson geloven dat de concentratietest interessante mogelijkheden biedt voor de behandeling van concentratiestoornissen, zoals ADHD. En, voegen ze er aan toe, we weten nu ook dat toekomstige trainingsprogramma’s rekening dienen te houden met zowel de ontwikkeling als met de genetische aanleg van het kind. Jos Wassink M. Rosaria Rueda, Mary K. Rothbart, Bruce D. McCandliss, Lisa Saccomanno en Michael I. Posner: “Training, maturation, and genetic influences on the development of executive attention”, PNAS, 27 sept 2005 Karla Holmboe en Mark Johnson: “Exercising attention / Educating Executive attention”, PNAS, 27 sept 2005