Biologen van de Universiteiten van Londen en Bristol hebben tien jaar achtereen genetische profielen gemaakt van een kolonie van honderden grote hoefijzerneus vleermuizen. Uit onderlinge vergelijking blijkt dat de vleermuizen een grote verwantschap vertonen, maar dat incest desondanks nauwelijks voorkomt. De grote hoefijzerneus vleermuis is in werkelijkheid slechts zes centimeter groot en weegt ongeveer zo veel als een half pakje shag (30 gram). Mannetjes en vrouwtjes leven gescheiden en ontmoeten elkaar alleen voor de paring, altijd op dezelfde plek. De paring vindt plaats in oktober, waarna het vrouwtje het sperma bewaart tot in maart of april, wanneer de bevruchting plaatsvindt. De zomer brengen alle vrouwtjes samen met hun opgroeiende nakomelingen door in een grote ‘kraamkamer’, vaak een grot. Vroeger verbleven er ook kolonies in de Limburgse Pietersberg, maar tegenwoordig komt de grote hoefijzerneus niet meer in Nederland voor. Wel in Engeland, Duitsland en tot aan de Oekraïne. Verder ook in Azië en Noordwest-Afrika. De Britse biologen concluderen uit DNA-onderzoek dat vrouwtjes in zo’n kraamkamer grote verwantschap vertonen. Ze wijzen er op dat verwantschap gunstig is voor onderlinge hulpvaardigheid en sociale cohesie, wat een evolutionair voordeel oplevert voor individuen binnen de groep. Die hoge graad van verwantschap, schrijft bioloog Gareth Jones (Universiteit van Bristol) deze week in Nature, is het gevolg van de vrouwelijke partnerkeuze. De vrouwtjes zijn tamelijk trouw aan hun partner. Ongeveer twee derde van hen zoekt jaar na jaar hetzelfde mannetje op. Hoewel je je kunt afvragen of het wel om het mannetje gaat of toch meer om de vaste paarplek. In 80 procent van de gevallen van trouw ging het namelijk om terugkeer naar dezelfde plek en slechts in 4 procent van de gevallen werd het bekende mannetje gevolgd naar een nieuwe stek. In de rest van de gevallen (16 procent) konden de onderzoekers niet meer achterhalen waar de geliefden elkaar getroffen hadden. Een andere bijzonderheid is dat de dames er bij paringen liefst groepsgewijs op uit trekken, gemiddeld met z’n drieën, en vaak familie van elkaar. De onderzoekers ontdekten ondermeer samenstellingen van moeders en dochters, grootmoeders en kleindochters, halfzusjes, halftantes en halfnichtjes. Allemaal op bezoek bij vader, respectievelijk opa of (half-)oom. Gezellig. Ze weten niet wat ze doen, concluderen de biologen. Ook blijft onduidelijk of dochters de partnerkeuze van hun moeder kopiëren, of dat ze alleen dezelfde voosplek kiezen. Het gevolg van hun onbewuste gedrag is niettemin ingrijpend: achterkleinkinderen binnen de groep zijn bijna even verwant aan elkaar als broertjes en zusjes. Het gevaar van die hoge verwantschapsgraad is een verhoogd risico op erfelijke afwijkingen. Zeker als mannetjes die uit de kolonie afkomstig zijn, ook nog in de buurt blijven. Toch bleek het aantal kruisingen tussen nauw-verwanten nog vrij beperkt. Van de 348 nakomelingen waren er 16 het gevolg van incestueuze kruisingen. Waarom dat er niet meer zijn wordt niet duidelijk uit het artikel. In maar een geval betrof het een vader-dochter combinatie, in andere gevallen ging het om halfbroers-met-halfzussen en grootvader-met-kleinkind. In onze ogen mogen zulke combinaties er schandalig uitzien, maar de biologen concluderen droogjes dat het ‘promiscue’ gedrag van de vleermuisvrouwtjes door de evolutie is uitgeselecteerd. Kennelijk werkt het. De grote sociale cohesie en het altruïsme in de groep blijken op te wegen tegen de verhoogde risico’s van inteelt. Jos Wassink Stephen J. Rossiter, Roger D. Ransome, Christopher G. Faulkes, Steven C. Le Comber, Gareth Jones: “Mate fidelity and intra-lineage polygyny in greater horseshoe bats”, Nature 15 sept 2005