Voor doorbraken op het gebied van menselijke stamcellen en kloontechnieken moeten we de blik oostwaarts keren. Waar onderzoekers in met name de Verenigde Staten geketend worden door overheidsmaatregelen die dergelijk onderzoek zo goed als onmogelijk maken, hebben wetenschappers in Azië de vrije hand. Woo Suk Hwang en Shin Yong Moon bijvoorbeeld, twee onderzoekers van de Nationale Universiteit in Seoul. Deze week prestenteren ze de resultaten van hun laatste onderzoek in het wetenschappelijke tijdschrift Science. Vorig jaar haalde het tweetal de voorpagina’s met hun geslaagde poging om menselijke stamcellen op te kweken uit speciaal daarvoor gekloonde embryo’s. Wereldnieuws, want dat was nog niet eerder gelukt. Menselijke klonen zijn notoir moeilijk in leven te houden. Er waren dan ook 242 pogingen nodig voor Hwang en Moon succes hadden. Nu melden de Zuid-Koreanen dat ze zelfs elf verschillende stamcellijnen uit menselijke embryo’s hebben gemaakt. De embryo’s zijn verkregen door huidcellen van donoren in te brengen in een leeggemaakte eicel, een techniek die bekend staat als celkerntransplantatie. De zo ontstane embryo’s zijn genetisch identiek aan de donor in kwestie. Na een dag of zes, als het embryo zich heeft ontwikkeld van een ongedefinieerd klompje cellen tot een zogeheten blastocyste – een hol bolletje – kunnen de stamcellen uit het embryo worden geoogst. En die stamcellen, dat zijn de veelbelovende alleskunners – het zijn de oercellen die uit kunnen groeien tot elk type lichaamscel. Van dopamineproducerende hersencellen voor Parkinsonpatiënten tot insulineproducerende cellen voor patiënten met suikerziekte. Wat vooral opvalt is dat de methode van Hwang en Moon een stuk efficiënter is geworden. Waar ze vorig jaar meer dan tweehonderd pogingen deden voor ze succes hadden, slaagden de onderzoekers nu in een van elke twintig gevallen. Een deel van dat succes is toe te schrijven aan het feit dat de Zuid-Koreanen dit keer eicellen gebruikten van gezonde, jonge vrouwen. Voorheen werden eicellen gebruikt die overgebleven zijn van vruchtbaarheidsbehandelingen – doorgaans zijn zulke eicellen afkomstig van al wat oudere vrouwen, die al langere tijd proberen zwanger te raken. De donoren van de huidcellen die in de eicellen werden ingebracht, varieerden in leeftijd van 2 tot 56 jaar. Onder hen was een jongetje dat leed aan een genetische afwijking van het immuunsysteem, een zesjarig meisje met suikerziekte, en verschillende patienten met beschadingen van het ruggenmerg. Dat zijn allemaal ziektes waarvan verwacht wordt dat stamceltherapie uitkomst kan bieden. En het allermooiste is als de stamcellen die bij zo’n therapie gebruikt worden, identiek zijn aan die van de patiënt. Op die manier ontstaan geen afstotingsverschijnselen. Vandaag werd ook bekend dat een groep Britse onderzoekers er in geslaagd zijn gekloonde menselijke embryo's te maken - de eerste, in het Verenigd Koninkrijk. Stamcellen leverde dat nog niet op; daarvoor leefden de embryo's niet lang genoeg. Voordat de stamcellen in de praktijk gebruikt kunnen worden, moeten er nog wel wat hindernissen worden overwonnen. De elf stamcellijnen die de Zuid-Koreaanse onderzoekers hebben gemaakt, hebben exact dezelfde genetische eigenschappen als de donoren – en in sommige gevallen dus ook de genetische afwijkingen die juist tot hun ziekte leiden. Ze kunnen dus niet zonder meer gebruikt worden. Bovendien moeten de onderzoekers eerst de recepten onder de knie krijgen die stamcellen doen uitgroeien tot het gewenste type weefsel. En een laatste struikelblok is het verwijderen van restjes dierlijke enzymen, die bij de kloonprocedure gebruikt worden om de donorcellen te isoleren. In een begeleidend commentaar waarschuwen David Magnus en Mildred Cho ook voor te hooggespannen verwachtingen bij de eicel- en huidceldonoren: “Het is bijzonder onwaarschijnlijk dat ze zelf direct profijt zullen hebben van hun bijdragen aan de wetenschap.” Klinische toepassingen zullen nog jaren – wellicht zelfs tientallen – op zich laten wachten, menen de twee commentatoren, en dat is een boodschap die patiënten niet graag zullen horen. Jacqueline de Vree Woo Suk Hwang et al, ‘Patient-specific embryonic stem cells derived from human SCNT balstocysts’, in: Science Express, 19 mei 2005 David Magnus en Mildred Cho, ‘Issues in oocyte donation for stem cell research’, in: Science Express Policy Forum, 12 mei 2005