Je kunt iemands vertrouwen winnen door je betrouwbaar te gedragen. Zwitserse onderzoekers laten in het tijdschrift Nature zien dat er ook een kortere weg is. Michael Kosfeld en zijn collega’s hadden aan een beetje neusspray voldoende om het vertrouwen van studenten in elkaar flink op te krikken. Welk wondermiddel zat er in de spray? Het was niet eens een ingewikkelde stof. Oxytocine, een signaalstof uit de hersenen, is een mini-eiwitje van maar negen aminozuren lang. Dat is klein genoeg om moeiteloos door de bloed-hersenbarrière te glippen. Daardoor is eenvoudig te onderzoeken welke invloed het heeft op menselijk gedrag. Een neusspray is dan een handig hulpmiddel, want van het neusslijmvlies is het niet ver naar de hypothalamus, het hersencentrum waar de stof zijn invloed op het gedrag uitoefent. Dat is trouwens ook de plaats waar het normaliter gemaakt wordt. Uit dieronderzoek was al bekend dat oxytocine een centrale rol heeft bij sociaal gedrag. Partnerbinding, moederzorg, seksueel gedrag en het vermogen normale sociale verhoudingen aan te gaan worden er allemaal door bevorderd. Oxytocine lijkt dieren dus te helpen hun normale afkeer van lichamelijke intimiteit te overwinnen. Ook bij mensen werkt dat, waar aan het de bijnaam ‘liefdeshormoon’ dankt. Misschien kon het mensen ook op andere vlakken nader tot elkaar brengen, bedachten de Zwitserse onderzoekers. Ze ontwierpen een experiment om te onderzoeken of oxytocine het vertrouwen van mensen in elkaar verhoogt. Daarbij borduurden ze voort op eerder onderzoek. Het experiment ging als volgt. Studenten kregen enkele snuifjes oxytocinespray of placebospray in hun neus. Dubbelblind, dus ook de onderzoekers konden pas achteraf zien wie het echte spul had gekregen. Vijftig minuten later begon de test die het onderlinge vertrouwen tussen proefpersonen zichtbaar maakte. Die test was een spel waarmee de deelnemers echt geld konden verdienen. De helft van de studenten werd gebombardeerd tot investeerder, de andere helft tot vertrouweling van een investeerder. Investeerders kregen geld en mochten bepalen hoeveel daarvan ze aan hun vertrouweling gaven. Al dit geld werd door de onderzoekers verdrievoudigd, waarna de vertrouweling zelf mocht besluiten welk deel van het geld hij aan de investeerder teruggaf. Dit alles gebeurde overigens via computers, zonder dat de proefpersonen wisten met wie ze zaken deden. Iedere investeerder deed vier keer mee, steeds met een andere zakenpartner. Het dilemma was steeds hetzelfde. Veel geld investeren zou extra geld voor beide spelers kunnen opleveren, maar droeg ook het risico met lege handen achter te blijven. Hoe meer vertrouwen, hoe meer geld de spelers zouden investeren, was de gedachte. Het liefdeshormoon bleek te werken. Na sprayen met het nepmiddel investeerden zes van de 29 studenten al hun geld, na een snuif oxytocine waren dat 13 van de 29. Ging het om algemeen vertrouwen of om vertrouwen in een persoon? Om daar achter te komen werd de test nogmaals gedaan, maar nu werd de investeerders verteld dat een computer op grond van toeval zou bepalen welk deel van de opbrengst ze kregen. Hier was er geen verschil te bespeuren tussen de twee groepen investeerders. En werden de vertrouwelingen ook betrouwbaarder van oxytocine? Nee, zagen de onderzoekers, voor hun gedrag maakte het niet uit wat er in de neusspray had gezeten. Uit de resultaten leiden de onderzoekers af dat oxytocine niet werkt als verhoger van de bereidheid om risico’s te nemen, of van het algemene sociale gevoel, maar eerder als een onderdrukker van wantrouwen. En dat, schrijven ze, zou van pas kunnen komen bij de behandeling van mensen met sociale fobieën of autisme. Dat kwaadaardige zielen de stof zouden kunnen misbruiken om ten onrechte vertrouwen te wekken, stippen ze ook nog even aan, maar ze gaan verder niet op dat gevaar in. Nu wilt u natuurlijk weten hoe u aan de wonderspray kunt komen. Dat is simpel; via de apotheek. Daar is de Syntocinon-spray die de Zwitsers voor dit onderzoek gebruikten namelijk gewoon te koop. Alleen op doktersvoorschrift, dat wel. En daarvoor moet u een vrouw met borstvoedingsproblemen zijn. Maar niet getreurd: Amerikaanse internetapotheken zeuren niet over zulke kleinigheden en sturen u voor een kleine tachtig dollar een flesje toe. Nu alleen nog een manier verzinnen om de beoogde koper van uw tweedehands auto een paar snuifjes te laten nemen. Elmar Veerman Michael Kosfeld, Markus Heinrichs, Paul J. Zak, Urs Fischbacher en Ernst Fehr: “Oxytocin increases trust in humans”, Nature, 2 juni 2005