De zeebeving op tweede kerstdag 2004 ten westen van Atjeh was in alle opzichten wereldschokkend. Eilanden zijn binnen enkele minuten tien meter of meer verschoven. De zeebodem is met tien meter gedaald zodat de aardmassa dichter naar het centrum van de aarde is gezakt. De aarde draait daardoor drie microseconden sneller, als een ijsballerina die haar handen boven het hoofd strekt. Bovendien is de aardas een kleine drie centimeter verschoven. De aardbeving ontstond op de plek waar twee tektonische platen elkaar raken. Onder water de Indo-Australische plaat en oostelijk daarvan de Eurazische plaat met de eilanden van Indonesië. De grens is 5.500 kilometer lang en loopt vanuit Birma zuidwaarts langs Sumatra en Java naar Australië. Bij Sumatra beweegt de Indo-Australische plaat met zes centimeter per jaar ten opzichte van zuidoost Azië. De platen stuiten op elkaar op drie kilometer diepte, in een trog onder de bodem van de Indische Oceaan, zo’n tweehonderd kilometer ten westen van de kust van Sumatra. In de trog duikt de Indo-Australische plaat onder die van zuidoost Azië. Het contactvlak tussen beide platen is een aarbevingszone, die ook wel een ‘megathrust’ genoemd wordt. De twee platen glijden hier niet soepel over elkaar, maar blijven een tijdje hangen en schieten dan opeens los. ‘Stick-slip’ zoals de Amerikanen zeggen. De twee platen kunnen eeuwenlang blijven hangen en dan plotseling een paar meter verschieten. Dan ontstaat een enorme aardbeving, zoals op tweede kerstdag gebeurde. Dezelfde breuklijn heeft in het verleden ook al zware aardbevingen veroorzaakt. In 1833 was er een beving met een kracht van 8,7 ten westen van centraal Sumatra. Ook toen volgde er een zware tsunami. In 1861 kwam het langs dezelfde breuklijn net noord van de evenaar tot een aardbeving met grootte 8,5. Ook dit keer volgden vloedgolven. Kleinere aardbevingen volgden in 1881, 1935 en in 2000. In 2002 was er aardbeving met kracht 7,4 onder het eiland Simeulue, 150 kilometer ten westen van Atjeh. Die beving kan volgens Kerry Sieh als voorloper van de huidige aardbeving worden beschouwd. De huidige aardbeving werd veroorzaakt door het losscheuren van het noordelijk deel van het Sumatraanse gedeelte van de breuklijn. Het feit dat de rest van de breuk al meer dan honderd jaar weinig actief is geweest, is zorgelijk, vindt geoloog Kerry Sieh. Uit bodemmonsters is namelijk gebleken dat grote aardbevingen zoals die uit 1833 zich iedere twee eeuwen herhalen. Sieh waarschuwt dan ook dat de komende decennia de andere gebieden langs deze breuklijn als gevaarlijk beschouwd moeten worden. Tijdens de aardbeving van tweede kerstdag zijn Sumatra en Atjeh enkele meters naar het westen gesprongen en één tot drie meter omhoog. Hierdoor zijn ondiepe koraalriffen boven water komen te liggen. Sieh verwacht dat Indonesische geologen de komende maanden hun kaarten zullen moeten bijwerken. Jos Wassink Kerry Sieh: “The Science behind the Aceh Earthquake”, PhysOrg.com, 2 jan 2005