In december 2004 werd de pijnstiller Vioxx plotseling van de markt gehaald omdat gebruikers in een onderzoek meer kans op hart- en herseninfarcten bleken te hebben. Gelijksoortige pillen hebben dezelfde dodelijke bijwerkingen, blijkt uit drie artikelen die het New England Journal of Medicine met spoed op internet heeft gezet. Waarschijnlijk is de hele klasse medicijnen gevaarlijk. De zogenaamde cox2-remmers zijn ontwikkeld als alternatief voor ontstekingsremmers als naproxen en ibuprofen. Die hebben namelijk het nadeel dat ze niet alleen ontstekingsenzym cyclo-oxygenase 2 remmen - kortweg cox2 genoemd - maar ook zijn broertje cox1. Dat leidt soms tot maagbloedingen. De nieuwe middelen hebben die bijwerking niet, terwijl ze even goed werken tegen pijn en ontsteking. Maar dat is dus niet het hele verhaal. Zes jaar geleden kwamen de eerste cox2-remmers op de markt: Celebrex en Vioxx. Aanvankelijk leek het goed te gaan, uitstekend zelfs. De nieuwe pillen werden direct veel verkocht. Alle grote medicijnproducenten wilden vervolgens een graantje meepikken en kwamen met een eigen cox2-remmer. De verkoop bleef stijgen; vorig jaar werd voor meer dan vijf miljard dollar aan dit soort pillen omgezet. Nederland telde in 2003 ruim een half miljoen cox2-gebruikers. Toen in september 2004 bleek dat Vioxx een gevaarlijke pil was, werden ook andere cox2-remmers nog eens goed tegen het licht gehouden. Verhoogden zij ook de kans op hartproblemen? Uit de artikelen in het New England Journal of Medicine blijkt dat Celebrex, Bextra en Dynastat inderdaad net zulke risico’s opleveren als Vioxx. “Aangezien drie verschillende cox2-remmers allemaal in verband worden gebracht met hart- en vaatproblemen, lijkt het erop dat dit een klasse-effect is,” aldus een redactioneel commentaar in het New England Journal of Medicine. “En omdat er voor alle toepassingen van deze middelen goede alternatieven voorhanden zijn, moeten we ons afvragen of het gebruik ervan nog wel gerechtvaardigd is.” De kans is dus groot dat het doek binnenkort voor alle cox2-remmers valt. Eigenlijk veel te laat, schrijven de commentatoren in het vakblad, want er waren al voor de introductie aanwijzingen dat de pillen hartschade in de hand werkten. Waarom zijn de gevaren niet eerder onderkend? Het tijdschrift geeft twee verklaringen. Ten eerste doordat zeldzame bijwerkingen veel sneller de alarmbellen laten rinkelen. Hartaanvallen en hersenbloedingen komen ook zonder gevaarlijke pijnstillers zó veel voor dat zelden iemand op het idee komt om het register voor bijwerkingen te waarschuwen. En ten tweede doordat er bewust geen onderzoek naar gedaan is. Twee studies die in 2000 werden gepubliceerd lieten al een verhoogde kans op hartinfarcten zien. Voor de fabrikanten was dit geen aanleiding voor verder onderzoek naar het effect van de pillen op hart en vaten. Daarvoor betaalt Vioxx-fabrikant Merck & Co nu de rekening: er is een ware lawine van schadeclaims door patiënten en nabestaanden op gang gekomen. Het lijkt erop dat ook de andere fabrikanten zich daar nu op moeten voorbereiden. Maar de strijd is nog niet gestreden. Een panel van deskundigen adviseerde de Amerikaanse FDA op 18 februari om Celebrex, Bextra en zelfs Vioxx niet te verbieden, al waren ze vooral over dat laatste sterk verdeeld: 17 tegen 16 stemmen. De FDA is niet verplicht dit soort advies op te volgen, maar doet dat meestal wel. Het Europese geneesmiddelenagentschap EMEA heeft, in afwachting van een evaluatierapport over cox2-remmers dat in april zal verschijnen, beperkingen opgelegd voor het gebruik van deze pillen. Elmar Veerman