Zijn boek ‘Chimpanseepolitiek’ werd in 1994 door de toenmalige voorzitter van het Amerikaanse parlement Newt Gingrich aanbevolen aan nieuwkomers. Het boek zou hen helpen de politieke spelletjes sneller te doorzien. Nog steeds staat het boek hoog in de lijst van best gelezen boeken van congresleden; een unieke positie voor een populair-wetenschappelijk werk. Het succes van ‘Chimpanseepolitiek’ is typerend voor Frans de Waal (1948). Hij schreef het begin jaren tachtig op basis van zijn observaties vanaf 1975 van de chimpanseekolonie in Burger’s Zoo in Arnhem. In zijn boek wist hij gedegen wetenschappelijk onderzoek zo te beschrijven dat het breed toegankelijk werd. Bovendien had hij de moed om het heersende taboe te doorbreken dat je dieren geen menselijke eigenschappen mocht toedichten. “Het was een kwestie van timing,” zegt De Waal nu in een profiel dat het tijdschrift PNAS over hem publiceert ter gelegenheid van zijn verkiezing tot lid van de Amerikaanse academie van wetenschappen. “Tien jaar eerder en ik was op de brandstapel gezet, tien jaar later en de revolutie zou voorbij zijn geweest.” In 1993 werd De Waal al gekozen als lid van de Nederlandse Academie van Wetenschappen, KNAW. Voor het verschijnen van ‘Chimpanseepolitiek’ werd diergedrag beschouwd als uiting van instinct of, het andere extreem, aangeleerd door een conditioneringsproces van ‘trial-and-error’. Onderzoekers als Donald Griffin, Jane Goodall en Frans de Waal doorbraken het heersende dogma en wezen op de parallellen met menselijk leren en gedrag. De Waal is sinds 1990 werkzaam op de faculteit psychologie van de Emory Universiteit in Atlanta en nog steeds doorbreekt hij op zijn karakteristieke rustige wijze taboes. Zo publiceerde hij in 1997 in samenwerking met natuurfotograaf Frans Lanting het boek ‘Bonobo: de vergeten aap’ waarin het seksleven van de Bonobo onverbloemd werd behandeld. Seks speelt een grote rol in het sociale leven van bonobo’s, maar wetenschappers liepen daar altijd met een boog omheen. De Waal: “Ik vond dat belachelijk. In feite werd seks bij bonobo’s onder het tapijt gewerkt door preutse mensen die zich er geen raad mee wisten.” In zijn boek ‘De Aap en de Sushimeester’ (2001) betoogt De Waal dat er weinig verschil bestaat tussen menselijk en dierlijk leren. Beiden beginnen met observatie en imitatie, waarna er soms lange tijd nodig is om de vaardigheid echt onder de knie te krijgen. Aangeleerd gedrag, dat in verschillende kolonies anders is, ziet De Waal als dierencultuur. Hij noemt als voorbeelden het notenkraken met stenen of het wassen van voedsel met zeewater. Inmiddels gaat De Waal nog een stapje verder en begeeft zich op het terrein van de filosofie en moraal. Veel wetenschappers zien dit als glad ijs, maar De Waal stelt vragen als: Is moraal aangeboren of aangeleerd? Is goedheid kunstmatig? Waar komt altruïsme vandaan? De Waal beschouwt moraal, in navolging van Darwin, als uitvloeisel van sociale instincten en dus als evolutionair product. Die lijn van denken zet hij door in zijn boek ‘Our Inner Ape’ dat voor dit najaar gepland staat. “In dit boek laat ik zien dat we als mens twee kanten hebben,” licht De Waal toe. “We zijn een soort bipolaire aap. Als we slecht zijn, dan zijn we ook slechter dan welke diersoort ook. Maar we kunnen ook goed zijn, aardiger zelfs dan elk dier dat je je kunt voorstellen.” Jos Wassink Regina Nuzzo: “Profile of Frans B.M. de Waal”, PNAS, Vol. 102, 9 aug 2005, 11137 – 11139 Frans B.M. De Waal, Marietta Dindo, Cassiopeia A. Freeman en Marisa J. Hall: “The monkey in the mirror: Hardly a stranger”, Vol. 102, 18 juli 2005 Hendrik Spiering: “Kapucijnen begrijpen hun spiegelbeeld niet helemaal”, NRC Handelsblad, 23 juli 2005 Boekenlijst: Chimpanzee politics, Jonathan Cape, Londen 1982 Van nature goed vanaf november bij uitgeverij Contact 1996 Bonobo: the forgotten ape, University. of California Press 1997 De aap en de sushimeester, uitgeverij Contact 2001 Animal Social Complexity, Harvard University Press 2003 Mijn familiealbum, uitgeverij Contact 2003 The Complete Capuchin, Cambridge University Press 2004 De aap in ons, uitgeverij Contact oktober 2005