Ga er maar eens aanstaan. Je leeft 1.7 miljoen jaar geleden, en door een ziekte of een ongeluk raak je al je tanden kwijt. Wat eet je dan? Rauw vlees, en taaie gewassen kun je wel vergeten. Maar veel meer schafte de pot in die tijd niet. Vuur hadden de mensachtigen in die tijd niet, en koken werd dus pas veel later uitgevonden. Om over de foodprocessor nog maar te zwijgen. Een tandeloze schedel, opgegraven bij de beroemde Dmanisi-vindplaats in Georgië, toont aan dat het verlies van tanden en kiezen in die dagen niet noodzakelijkerwijs een doodvonnis inhield. De schedel behoorde toe aan een veertigjarig individu, en dat is een verbijsterende ouderdom voor die tijd. Op een na - een hoektand - zijn alle tanden en kiezen verdwenen. Dat moet enkele jaren voor de dood van het wezen gebeurd zijn, zo laten de weer dichtgegroeide ruimtes zien waar de tanden en kiezen ooit hebben gezeten. Maar wat at de Georgiër dan? Hersenen, denken de onderzoekers. Die zijn nagenoeg zonder kauwen op te eten. Zacht fruit, zoals bosbessen. En het uitgezogen merg van de beenderen van prooidieren. Het betekent dat er voor de oude Georgiër gezorgd moet zijn, denken de onderzoekers onder leiding van David Lordkipanidze, directeur van het Georgian State Museum in Tbilisi. Er moeten aparte hapjes voor de oude-van-dage zijn klaargezet. En dat is verrassend, want het suggereert dat een oersamenleving compassie en mededogen kon tonen. Wellicht nam de oudere een speciale plaats in in de samenleving, en werden zijn kennis en kunde hoog gewaardeerd. Susan Anton, editor van het tijdschrift Journal of Human Evolution, vindt dat Lordkipanidze wel erg hard van stapel loopt. Ze liet de New York Times weten dat de stap van een tandeloze schedel naar een zorgzame samenleving wel érg groot is. Anton benadrukt dat er voorbeelden zijn van chimpansees die zich zonder tanden heel goed redden - zonder sociaal vangnet. Wat voor soort mensachtige de tandeloze Georgiër moet zijn geweest, is overigens onduidelijk. Veel onderzoekers menen dat het om Homo erectus gaat, die net op weg was uit Afrika om de wijde wereld in te trekken. De fossielen die opgegraven zijn in Dmanisi zijn echter veel kleiner dan de gemiddelde erectus, zo’n 1 meter 20. Ook hun schedelinhoud was beduidend kleiner. Een kleine groep onderzoekers denkt daarom dat de Dmanisi-fossielen toebehoren aan Homo habilis, de handige mens. Maar daarvan is altijd aangenomen dat die het Afrikaanse continent nooit verlaten heeft. Jacqueline de Vree David Lordkipanidze, 'The earliest toothless hominin skull', in: Nature, 7 april 2005.