“Ik heb gelijk gecheckt bij de WHO”, vertelt de Groningse microbioloog Jan Wilschut. “Maar die geeft nog geen bevestiging van deze besmetting.” Als er inderdaad een overdracht van mens op mens heeft plaatsgevonden, betekent dat mogelijk een levensgevaarlijke verandering van het vogelpestvirus. Een dergelijke mutatie van het virus kan leiden tot een wereldwijde ‘pandemie’, een wereldwijde griepuitbraak onder mensen met enorme aantallen slachtoffers. De WHO staat in Thailand op scherp. In afwachting van het virale onderzoek moeten de lokale autoriteiten zien te voorkomen dat de besmetting verder om zich heen grijpt. Eerder werden al veertig mensen door de vogelgriep besmet. Tien van hen overleden. Dit is echter de eerste keer dat een overdracht van mens op mens vermoed wordt. “Dan is het lastig in de hand te houden,” weet Wilschut. “Griep kan zeer besmettelijk zijn nog voordat de drager ziek wordt. Dan is het erg lastig om verdere besmetting te voorkomen.” “Nederland is slecht voorbereid op een nieuwe griepepidemie,” weet Wilschut. Er is onderzoek gaande naar hoe de productie van vaccins versneld kan worden. In Weesp bouwt Solvay Pharmeceuticals een nieuwe vaccinfabriek. Maar zelfs als men nu aan de slag zou gaan duurt het zes tot twaalf maanden voordat er voor alle inwoners een vaccin beschikbaar is. “Bij SARS hebben we gezien hoe snel een nieuwe ziekte zich over de wereld kan verspreiden,” brengt Wilschut in herinnering. Een productieduur van maanden betekent waarschijnlijk veel onbeschermde slachtoffers. Voordat er een vaccin beschikbaar is vormen antivirale middelen de enige bescherming, maar daarvan zijn er in Nederland slechts tweehonderdduizend doses beschikbaar. Voor de bescherming van de volksgezondheid zet dat weinig zoden aan de dijk. De normale jaarlijkse griepgolf is het gevolg van kleine veranderingen in de oppervlakte-eiwitten van het virus. Door de nieuwe jas weet het virus het menselijke afweersysteem te omzeilen. De opgebouwde immuniteit herkent het nieuwe virus onvoldoende en komt te laat in actie. Een nieuwe variant is echter onherkenbaar voor het immuunsysteem. Wanneer een of twee oppervlakte-eiwitten volledig vernieuwd worden heeft niemand er afweer tegen. Als het virus zich dan bovendien van mens naar mens weet te verspreiden, staat weinig een pandemie meer in de weg. En dat is precies waarom virologen zo schrikken van berichten over een overgesprongen vogelgriepvirus. Het is nieuw voor de mens en besmettelijk: een dodelijke combinatie. Een ‘pandemie’ betekent wereldwijd een aantal gelijktijdige epidemieën met onvoorstelbare aantallen zieken en doden. De beruchtste pandemie stamt uit 1918-1919 en maakte naar schatting veertig tot vijftig miljoen slachtoffers. De enorme toename in vliegreizen en communicatie, evenals de toename in verstedelijking en overbevolking doet virologen al jaren het ergste vrezen. De nieuwe grieppandemie komt eraan. Ze weten alleen niet wanneer en hopen telkens dat het nog niet zo laat is. We zijn er namelijk slecht op voorbereid. Jos Wassink