In de afgelopen decennia steeg de hoeveelheid kooldioxide in de atmosfeer jaarlijks gemiddeld met anderhalf ppm ('parts per million', delen per miljoen delen lucht) als gevolg van de verbranding van olie, kolen en gas. Maar de afgelopen twee jaar is de toename opeens groter dan twee ppm. Wetenschappers hebben geen verklaring voor die toename en milieu-activisten vrezen een versnelling van het broeikaseffect. In dat geval heeft de wereld geen decennia de tijd om de CO2-uitstoot te beperken, maar slechts enkele jaren. Een verdere toename in het broeikaseffect leidt naar verwachting tot versnelde afsmelting van de poolkappen, stijging van de zeespiegel en meer weersextremen. Tot nu toe is de gemiddelde opwarming beperkt gebleven tot 0,8 graden Celsius, maar in 2100 ligt die waarde naar verwachting ergens tussen 2 en 6 graden. De versnelde toename van CO2 doet nu vrezen dat die temperatuurstijging al eerder bereikt wordt. Op de berg Maunu Loa op Hawaii, voldoende ver weg van kooldioxidebronnen als steden en industrieën, meet oceanograaf Charles Keeling al bijna vijftig jaar lang maandelijks de concentratie van het broeikasgas kooldioxide in de atmosfeer. De gestaag stijgende curve, die inmiddels in brons gegoten tegen de gevel van het observatorium is geschroefd, wordt beschouwd als de belangrijkste reeks metingen van het broeikaseffect. De CO2-concentratie die Keeling meet, is een evenwichtswaarde tussen enerzijds de productie van kooldioxide door vulkanen, industrie, bosbranden en anderzijds de opname door natuurlijke buffers, of CO2-putten, zoals gewassen, bomen en oceanen. Vandaar ook dat de CO2-waarde in de winter hoger is dan in de zomer, wanneer planten CO2 opnemen voor hun groei. Zijn meest recente metingen werden afgelopen dinsdag besproken op een Greenpeace conferentie in Londen. De 74-jarige Keeling onderstreepte daar het alarmerende karakter van zijn bevindingen: "Meer dan twee ppm gedurende twee opeenvolgende jaren is een serieus verschijnsel." Zo'n hoge waarde is vier keer eerder gemeten : 1973, 1988, 1994 en 1998. In die jaren was er sprake van een El-Nino. Daardoor namen de oceanen veel minder CO2 op dan gebruikelijk, wat een verklaring was voor de extreme meetwaarde. Een dergelijke verklaring heeft Keeling niet voor de afgelopen twee jaar. Hij constateert dat er geen buitensporige toename is geweest in de verbranding van fossiele brandstoffen in 2002 en 2003 en dat leidt hem tot de gedachte dat "wellicht de natuurlijke buffers overbelast beginnen te raken." Hij voegt eraan toe: "Dat is zorgelijk." Tom Burke, voormalig milieuadviseur van de Britse regering, valt hem bij: "We kijken naar de klok en de klok tikt steeds sneller, net als vlak voordat de bom afgaat." Maar Peter Cox, hoofd van de koolstofgroep van het Britse Hadley centrum voor klimaatvoorspelling en -onderzoek, waarschuwt voor overhaaste conclusies op basis van twee afwijkende metingen. Hij wijst er op dat CO2-metingen op het zuidelijk halfrond niet dezelfde stijging laten zien, en vermoedt een bijzondere gebeurtenis op het noordelijk halfrond. "Ik gok op de extreem hete zomer van 2003," zegt Cox. "Die heeft tot een grotere plantensterfte geleid, waardoor er kooldioxide vrij kon komen uit de bodem, in plaats van dat het gebonden wordt, wat doorgaans gebeurt." "Pas als het vijf of zes jaar achtereen zo hoog blijft, dan hebben we een probleem", vindt Cox. Zijn collega Piers Forster, meteoroloog aan de universiteit van Reading, vult aan: "Als dit de trend wordt, is de impact enorm. Het zou betekenen dat al onze klimaatvoorspellingen voor de komende eeuw op de schop moeten." Jos Wassink