Natuurlijk, de gebroeders Das zijn ouder geworden. Grossieren de tekenende broers vanouds in vrolijk gekleurde, optimistische, opengewerkte tekeningen, anno 2004 hangt er een schaduw over de toekomst. Later is niet alles meer beter, lijken de broers te beseffen. De techniek lost weliswaar veel problemen op – er zijn ook problemen waarmee we moeten leren leven. Zoals onze stijgende zeespiegel. In hun nieuwe boek ‘Toekomstflitsen’ zet het ontwerperspaar al direct de toon door onze planeet in de inleiding neer te zetten als ‘levende waterplaneet’. Dat water, daar gaan we last mee krijgen, voorzien de broers. Op bijna alle kleurenprenten in het fraai vormgegeven boek neemt het blauwe nat daarom een prominente plaats in. Het omspoelt onze huizen, kolkt langs de boten waarmee we ons straks voortbewegen en sijpelt door slootjes langs de hypermoderne snelwegen. Probleem nummer twee: de beschikbare ruimte. ‘Een strijd tussen ruimte en luxe’ staat op uitbreken, voorzien de Dassen. Hier en daar levert die combinatie een aardig idee op. Waarom niet een bewoonbare brug maken, een brug met een woonflat erop? Of een vliegend hotel, een vliegtuig waarin gelegenheid is om te slapen? Of drijvende jachthavens, drijvende woningen, drijvende gevangenissen of drijvende kassen? Andere ideeën zijn al wat ouder, maar krijgen door de fraaie, jongenskamerachtige prenten extra kracht. Zoals het idee voor een overdekte driewielfiets (“De fiets is nog niet volwassen!”, roept het boek), of de ideeën voor dubbeldeks snelwegen. Hetzelfde gaat op voor gebouwen die al (bijna) bestaan. Zoals het piramide-achtige appartementengebouw ‘Het Domein’ dat momenteel in Houten verrijst, of het vernieuwde Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Boeiend om te zien zijn ook de aan elkaar gekoppelde, automatisch rijdende auto’s en de reusachtige containerschepen die langs schuiven als een soort lopende band – een idee dat de broers overigens al zeventien jaar geleden lanceerden. ‘Toekomstflitsen’ omvat vooral ontwerpen die Robbert en Rudolf de afgelopen jaren maakten voor uiteenlopende opdrachtgevers in binnen- en buitenland. Het zij de broers daarom vergeven dat hun tekeningen wel érg steriel zijn. De grasvelden en parken van de toekomst zijn schoon van zwerfvuil en vrij van hangjongeren of daklozen; graffiti, ongevallen of bouwputten zie je nergens. En – ronduit politiek incorrect - andere mensen dan montere, blanke kaukasiërs komen in ‘Toekomstflitsen’ niet voor. Nou ja, behalve één keer dan. Maar dat moeten dan ook misdadigers voorstellen. De wereld volgens Das is een rijkeluiswereld, een maatschappij van ‘geleidelijke toename van welvaart’, zoals ze hun vooronderstelling zelf verwoorden. Narigheid met olietekorten, politieke onrust, vluchtelingen of armoede blijft daardoor wel érg op de achtergrond. In ‘Toekomstflitsen’ zijn dergelijke beslommeringen hooguit vuiltjes aan de lucht die erom schreeuwen met potlood en gum te worden weggepoetst. Zie bijvoorbeeld het ‘energiehuis’: een fraaie, broeikasachtige woning met een windmolen erop en een waterstofpomp aan de buitenmuur, voor de auto. Was het maar zo simpel. Toch halen de broers soms ook hard uit naar de moderne wereld. “Het morele milieu lijkt overal aangetast,” griepen de broers nogal fortuynesk in hun meest pessimistische hoofdstuk - dat over criminaliteit, terrorisme en de gezondheidszorg. “Rijkdom, macht en luxe zijn heilig, en hoe we de wereld achterlaten na onze dood zal ons een zorg zijn. Alles lijkt geoorloofd om maar zoveel mogelijk geld binnen te halen. (…) En niet alleen notoire criminelen denken er zo over, ook topmanagers wuiven verwijtbaar gedrag weg met het smoesje van een ‘vergissing’ of een ‘beleidsfoutje’.” Wat volgt is een bloemlezing uit de antwoorden: we zien onder meer een medische minihelikopter en een absurd zwaar gepantserd kustwachtfregat. Bij een tekening van een rubberboot met een aantal mannetjes erin staat een hardvochtig bijschrijft. “Hieronder: de laatste seconden van zeven scheepskapers in Malakka, anno 2020. De kapers zijn hier gedoemd te sneuvelen, dankzij de ‘peanuts’, een soort onbemande, bewapende helikopters.” Zoals bij de broeders gebruikelijk is het Kijk-gehalte hoog. Geen wonder: de opengewerkte tekening is vanouds handelsmerk van Rudolf en Robbert Das. In eeuw nummer 21 heeft dat bijna iets lulligs. Al die priegelige mannetjes in hun mooie, glimmende apparaten. Maarten Keulemans Robbert en Rudolf Das: Toekomstflitsen, visies op onze waterplaneet. Tirion, 2004.