Natuurlijk: de signalen waren er al. Nu echter bevestigt ook het grootste onderzoek tot op heden dat het helemaal mis is op de noordpool. Het poolijs en de permanent bevroren toendra’s van Siberië en Groenland smelten in steeds sneller tempo, bomen groeien steeds noordelijker, en de poolbewoners zitten van ijsbeer tot eskimo in het gedrang. Allemaal omdat het broeikaseffect op de noordpool twee tot drie keer zo hard toeslaat dan elders op aarde. In opdracht van de acht landen die grenzen aan de pool bestudeerden driehonderd wetenschappers vier jaar lang welk lot de pool is beschoren bij de huidige opwarming van de aarde. Volgende week brengt het conglomeraat in Reykjavik de eerste ‘Arctic Climate Impact Assessment’ (ACIA) naar buiten. Daarin staat te lezen dat de opwarming van de aarde het snelst gaat op de noordpool. Daarvoor bestaat een duidelijke verklaring. Wit ijs weerkaatst zonlicht terug de ruimte in. Hoe meer ijs er verdwijnt, des te meer zonnewarmte er dus wordt geabsorbeerd door de bodem en het zeewater. Zodoende versterkt de opwarming zichzelf. Bovendien is poollucht droog. Daardoor verspilt het zonlicht geen energie aan verdamping, maar kan het al zijn energie kwijt in het smelten van ijs of het opwarmen van land en zee. De gevolgen kunnen dramatisch zijn. De zeespiegelstijging die gemoeid is met het smelten van de noordpool, bedraagt tussen de 10 en de 90 centimeter in het meest gemiddelde geval, stelt het ACIA-rapport. Die stijging wordt verwacht rond het jaar 2100. Daarvoor al - ergens tussen 2060 en 2090, zeggen de prognoses - is het poolijs tijdens de zomerseizoenen helemaal verdwenen. Niet alles is kommer en kwel, benadrukken de onderzoekers. Het is ironisch, maar door het broeikaseffect hebben we straks meer fossiele brandstoffen te verstoken: zo’n 25 procent van de bekende olievoorraden ligt in arctisch gebied, en door het smelten van de pool kunnen we daar straks beter bij. Ook zal er meer noordelijke landbouw mogelijk zijn, en kunnen er vaarroutes open die nu nog deels of geheel worden geblokkeerd door ijs. De keerzijde is dat talloze diersoorten en groepen mensen letterlijk de grond onder hun voeten zien verdwijnen, en dat de zeespiegelstijging voor grote problemen zal zorgen. Andere effecten zijn minder goed voorspelbaar. Eerder dit jaar voorspelde een studie dat bij een smeltende noordpool ook het weer dramatisch zal veranderen. Zo zou de Amerikaanse westkust worden geteisterd door vreselijke droogtes. Een andere, nog griezeliger mogelijkheid is dat het smelten van de pool de opwarming van de aarde in stroomversnelling brengt. Door het verdwijnen van het poolijs – en met name de permafrost op het land – komt er immers ook meer van het broeikasgas CO2 vrij. Recent onderzoek liet zien dat er in elk geval op Groenland meer CO2 vrijkomt dan dat er weer wordt opgezogen door plantengroei. Signalen dat het rommelt op de noordpool zijn er al sinds de zestiger jaren. Satellieten legden vast hoe het poolijs zich ’s zomers steeds verder terugtrekt, en onderzeeërs registreerden hoe het ijs 40 procent dunner werd tussen de jaren zestig en de jaren negentig. Het smeltseizoen ging gedurende de afgelopen twintig jaar tien tot zeventien dagen langer duren. En het ijs wordt minder koud: iedere tien jaar gemiddeld 1,22 graad Celsius. Overigens zijn de problemen van de noordpool niet te verwarren met die op de zuidpool. Op Antarctica ligt veruit het meeste permanente ijs opgeslagen: in gesmolten toestand goed voor een wereldwijde zeespiegelstijging van maar liefst zestig meter. De grote angst van glaciologen is daarom dat ook de zuidpool door de opwarming van de aarde afsmelt. De eerste tekenen daarvoor zijn misschien al zichtbaar. Zo voeren sommige gletsjers meer ijs af in zee dan dat er door sneeuwval weer bij komt, en lijkt de ijsafvoer langs de gletsjers steeds sneller te gaan. Maarten Keulemans