Lama in het lab

Mediteren voor de wetenschap

Richard Davidson (links) en Matthieu Ricard (rechts) bij een hersenscan. [Foto: R.Davidson, Univ. of Wisconsin]
Zoom
Richard Davidson (links) en Matthieu Ricard (rechts) bij een hersenscan. [Foto: R.Davidson, Univ. of Wisconsin]

Boeddhistische monniken die langdurig mediteren, hebben een ander patroon van hersengolven dan mensen die daar pas net mee begonnen zijn. En dat is wederom een bewijs dat er iets bijzonders aan de hand is in de hersenen van mediterende mensen.

Matthieu Ricard is geen gewone boeddhistische monnik. Hij is opgeleid als moleculair bioloog aan het Pasteur Instituut in Parijs. Dertig jaar geleden besloot Ricard echter zijn leven te wijden aan het Tibetaanse boeddhisme. Hij verbrandde zijn westerse schepen achter zich, en vertrok naar het Nepalese Shechen-klooster. Maar de wetenschap zei Ricard niet voorgoed vaarwel: hij is sinds enige tijd betrokken bij het onderzoek van de neurowetenschapper Richard Davidson van de universiteit van Wisconsin. Als onderzoeker – en als proefpersoon. Evenals zeven andere doorgewinterde monniken uit het Shechen-klooster liet Ricard zijn hoofd namelijk beplakken met kleine elektrodes, die zijn hersengolven registreerden tijdens het mediteren, ervoor, en erna. Ook tien gezonde studenten ondergingen dit lot. De studenten hadden de week tevoren een korte meditatiecursus gekregen. Daarin leerden ze om een staat te bereiken die in het Tibetaans aangeduid wordt als ‘dmigs med snying rje’, ofwel ‘liefdevolle vriendelijkheid’, de onvoorwaardelijke bereidheid om andere levende wezens te helpen. Het EEG van de monniken, die elk tussen de vijftien en veertig jaar mediteerden, was opmerkelijk anders dan dat van de beginnende studenten. Zo waren de gammagolven, golven met een frequentie van tussen de 25 en 42 Hz, op het EEG van de monniken beduidend sterker. Ook een verschijnsel dat 'synchronisatie' heet was bij de monniken duidelijker zichtbaar. Daarbij vuren verschillende groepen hersenzenuwen gelijktijdig. De verschillen tussen de twee groepen waren het duidelijkst zichtbaar in de signalen uit de voorste pariëtale kwab. In het tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences doen Richard Davidson, Matthieu Ricard en andere collega’s van de universiteit van Wisconsin deze week verslag van hun meditatie-onderzoek. Of de afwijkende EEG-patronen bij de monniken geheel en al te wijden zijn aan hun jarenlange meditaties, is overigens nog maar de vraag. De onderzoekers zelf zijn de eersten om toe te geven dat er nog wel wat méér verschillen zijn tussen de monniken en de studenten dan hun meditatie-ervaring alleen. De gemiddelde leeftijd van de monniken (45) was bijvoorbeeld twee keer zo hoog als die van de studenten (21), maar de onderzoekers betogen dat dat leeftijdsverschil niet de oorzaak kan zijn van de verschillen. Wel suggereren ze dat bijvoorbeeld de verschillen in eet- en slaappatronen of culturele verschillen tussen de twee groepen mee kunnen spelen. Vervolgstudies moeten daar duidelijkheid in brengen, schrijven de onderzoekers. Dat er iets bijzonders aan de hand is in de hersenen van mediterende monniken, toonde Richard Davidson al eerder aan. Vooral de linker prefrontale kwab is bij de boeddhistische monniken actief, niet alleen tijdens het mediteren, maar ook daarbuiten. Dat is opmerkelijk, want activiteit in dat gedeelte van het brein wordt doorgaans geassocieerd met positieve emoties en een goede stemming. Activiteit in het gelijknamige gebied in de rechterhersenhelft duidt daarentegen op negatieve emoties. Richardson is verbonden aan het Mind and Life instituut, in de jaren tachtig opgericht door de zakenman Adam Engle en de in 2001 overleden neurowetenschapper en boeddhist Francisco Varella. Het instituut wil een dialoog tot stand brengen tussen boeddhistische en westerse geleerden. De Dalai Lama volgt het onderzoek met bovenmatige interesse. Jacqueline de Vree Richard J. Davidson et al, ‘Long-term meditators self-induce high-amplitude gamma synchrony during mental practice’, in PNAS, 8 november 2004