Frummelen aan een meditatieketting helpt. Tenminste, wanneer je getuige bent van een akelig ongeluk, schrijven Britse onderzoekers. Naderhand zul je minder last hebben van flashbacks, hét kenmerk van een posttraumatische stress stoornis (PTSS). De studie, gepubliceerd in het Journal of Experimental Psychology, was bepaald geen pretje. Voor het goede doel keken tweehonderd vrijwilligers naar gruwelijke scènes, gefilmd na verkeersongelukken. Gillende gewonden, reddingwerkers die dode lichamen bergen, afgerukte ledematen tussen de autowrakken. In de week die erop volgde, moesten de vrijwilligers indringende flashbacks noteren. Een variant van de rozenkrans bleek heilzaam. Proefpersonen die op een toetsenbord steeds ‘blind’ dezelfde letterserie aansloegen terwijl ze de video bekeken, werden achteraf minder vaak overvallen door de beelden. Gemiddeld ruim twee keer in die week, terwijl de gewone kijkers gemiddeld bijna vijf indringende herinneringen hadden. Het gaat hier niet simpelweg om een afleidingsmanoevre, benadrukt de onderzoeker Emily Holmes, klinisch psycholoog aan het University College London. Het hielp namelijk niet als de vrijwilligers hun gevoel probeerden uit te schakelen door zich te concentreren op een stip op het beeldscherm en de beelden afstandelijk te observeren. Sterker nog, een afleidende taak waarbij de proefpersonen moesten nadenken (met drietallen tegelijk aftellen) werkte juist averechts. De denkende kijkers hadden gemiddeld vijfenhalf keer een flashback. De ene afleiding vermindert de flashbacks, de andere doet niets, een derde verergert het – het lijkt allemaal nogal willekeurig. Maar dat is het niet, zeggen de onderzoekers. Volgens hen passen de bevindingen precies bij een van de theorieën over posttraumatische stress stoornis, die zegt dat het trauma in twee vormen wordt opgeslagen. De bewerkte vorm staat onder controle van je verstand. Die kun je in woorden vatten en die kun je ook aanpassen, bijvoorbeeld in therapie. Dat ‘verhaal’ laat zich soms zelfs zonder emotie vertellen. Maar er is ook de onbewerkte vorm, de ruwe, onsamenhangende filmbeelden die traumaslachtoffers teisteren in nachtmerries en flashbacks. In al zijn akelige detail en met alle overweldigende emoties, onvoorspelbaar, ongewenst, zonder dat er een stopknop te bekennen valt. De onderzoekers denken dat afleidende taken beïnvloeden hoe de herinneringen worden opgeslagen. Het menselijk brein is immers maar beperkt, en zodra je twee dingen tegelijk doet, concurreren die om de beperkte hulpbronnen. Ga je dus zitten tellen tijdens het ongeluk, dan kun je die ‘hogere’ vermogens niet aanwenden om de akelige ervaringen te bewerken. Die ervaringen krijgen in dat geval meer kans om zich in hun rauwe, onbetrouwbare vorm in het brein te nestelen, schrijven de onderzoekers. Houd je daarentegen je zintuigen, ruimtelijk inzicht en lichaam bezet met een of andere suffe taak, dan heb je minder aandacht voor de visuele en gevoelsmatige aspecten van de gebeurtenis, en voor de lichamelijke reactie op de schok. Die ruwe en primitieve, maar gedetailleerde weergave krijgt zo minder ruimte, waardoor de verstandelijke, beheersbare weergave de overhand kan krijgen. Maar nu naar de echte wereld. Want mensen die worden overvallen of getuige zijn van een moord, hebben wel wat anders aan hun hoofd dan aan kralen te frummelen en patronen te tikken. Holmes stelt daarom voor om te onderzoeken of deze trucs ook nuttig (en veilig) zijn direct ná een ingrijpende gebeurtenis, bijvoorbeeld in de ambulance of bij de eerstehulppost. Simone de Schipper Emily Holmes, Chris Brewin en Richard Hennessy: Trauma Films, Information Processing, and Intrusive Memory Development. In: Journal of Experimental Psychology: General. Vol. 133, No. 1 p. 3-22 (maart 2004).