Laat het martiaanse water en de bevroren poolkappen van de rode planeet maar even voor wat ze zijn. Het lijkt erop dat methaangas (CH4) het volgende is dat voor een sensatie gaat zorgen. Zowel Amerikaanse als Europese onderzoekers zeggen geringe hoeveelheden methaan te hebben ontdekt in de atmosfeer van Mars. De vondst moet nog worden bevestigd, maar als de eerste gegevens kloppen, dan zou dat een sensatie zijn. Methaan is een directe aanwijzing voor geologische en misschien zelfs vulkanische aktiviteit. En belangrijker nog: methaan kan duiden op levende microbes. De Europese kunstmaan Mars Express heeft daarom een experiment aan boord om concentraties van het gas te meten, de ‘Fourier spectrometer’ (PFS). Volgens Vittorio Formisano, de Italiaanse leider van het experiment, heeft de PFS in de roos geschoten. “We hebben methaan gezien op Mars,” tekende de nieuwsdienst van het blad Science op uit de mond van Formisano. “Een heel kleine hoeveelheid, maar het resultaat is duidelijk.” Science weet te melden dat het gaat om minieme concentraties van slechts 10,5 deel per miljard – duizenden keren minder dan op aarde. Maar het blijft “extreem interessant”, vindt Formisano. “Want je hebt een bron nodig.” Volgens de geldende opvattingen kan methaan niet bestaan in de martiaanse atmosfeer. Onder invoed van het UV-licht van de zon scheidt CH4 waterstof af, waarna het restant polymeriseert tot langere, andere koolwaterstofmoleculen. De voorraad methaangas in de atmosfeer moet dus steeds worden aangevuld, wil je iets overhouden. In principe kan dat doordat er diep binnenin Mars methaan wordt gevormd of vrijgemaakt uit waterijs door vulkanische aktiviteit. Dat zou een enorme sensatie zijn, omdat Mars volgens de heersende aannames van binnen een gestolde, dode planeet is. Een andere mogelijkheid is dat het methaan wordt gemaakt door zogeheten ‘methanogenen’, microben die methaan afscheiden door rots of ijs op te eten. Op aarde leven er grote hoeveelheden van dit soort microben onder de grond. Laboratoriumexperimenten met nagebouwde marsatmosfeertjes laten zien dat sommige methanogenen in principe kunnen overleven op Mars. Formasino is niet de enige die zegt aanwijzingen voor het bestaan van methaan te hebben gevonden. Op een vorige maand gehouden bijeenkomst van de divisie Planeetwetenschappen van het Amerikaanse Astronomisch Genootschap (DPS) meldde Nasa-onderzoeker Michael Mumma dat hij met twee aardse grondtelescopen kleine hoeveelheden methaan had gemeten op Mars. De analyse van de resultaten is overigens nog in volle gang. Ook aan de Universiteit van York studeren astronomen op de atmosfeer van Mars: de groep van John Caldwell is daar bezig met de analyse van metingen gedaan door de Hubble-ruimtetelescoop. Over de uitkomst is nog niets bekend. Overigens zijn er wellicht andere, nog onbekende mechanismen waardoor methaan kan ontstaan. Ook Titan, de reuzenmaan van Saturnus, lekt grote hoeveelheden methaangas. Wellicht komt het vrij uit waterijs dat wordt fijngeperst, maar zeker is dat niet. Ook Neptunus en Pluto bevatten ijsvlaktes en misschien zelf zeeën van methaan. Het methaan in de aardatmosfeer is geheel van biologische oorsprong: het is gemaakt door methanogene microben, die onder meer in de ingewanden van vee leven. Al diverse keren zijn er diep onder de grond methanogenen gevonden die met een paar kleine evolutionaire aanpassingen op Mars zouden kunnen leven. Dat was een van de redenen waarom de verdwenen marslander Beagle 2 was uitgerust met een ‘Gas Analysis Package’, bedoeld om onder meer te snuffelen naar methanogene microben. Maarten Keulemans