Britse ecologen maken dat op uit de snelheid waarmee planten, vogels en vlinders de afgelopen tientallen jaren terrein verliezen. De onderzoekers analyseerden meer dan 15 miljoen waarnemingen van dieren en planten, door de jaren heen gedaan door ruim twintigduizend vrijwilligers. Hun conclusie: van alle soorten is een derde op zijn retour. De vlinders, vogels en planten werden de afgelopen tientallen jaren op steeds minder plekken gezien. En dat betekent dat hun aantal drastisch aan het dalen is: minder leefgebied betekent immers minder exemplaren. De afgelopen veertig jaar verloor meer dan een kwart van alle planten terrein. Van de vogels leverde 56 procent leefgebied in en van de vlindersoorten werd zelfs 70 procent teruggedrongen – allemaal in slechts twintig jaar tijd. Het goede nieuws is dat er slechts een paar soorten helemaal uitstierven. Maar, zo benadrukken de onderzoekers, het kan niet lang duren voordat er meer vogels, vlinders en planten uitsterven. En wat geldt voor de vlinders, vogels en planten, geldt onherroepelijk ook voor andere soorten, benadrukken de onderzoekers. Vooral de dramatische terugval van de vlinderstand is een directe aanwijzing dat er een massale uitsterfgolf ophanden is, waarschuwen de onderzoekers. Niet alleen maken insecten 54 procent van alle soorten op aarde uit; insecten zijn ook erg kwetsbaar voor milieuvervuiling. Zodoende zijn vlinders net als de kanariepietjes die mijnwerkers vroeger meenamen naar de mijn om te waarschuwen tegen gifgas. Als het slecht gaat met de vlinders, dan is dat een voorbode voor een naderende catastrofe. Het Britse onderzoek is niet alleen het grootste, maar ook het eerste in zijn soort. Hoe het precies zit elders in de wereld, is onduidelijk. Toch denken de Britten dat wat geldt voor Engeland, ook opgaat voor andere landen. Zo loopt de vlinderstand ook in Nederland dramatisch terug, schrijven de Britten. En in Amerika zijn ongewervelde zeedieren zoals slakken en schelpdieren dramatisch op hun retour. De problemen zijn tot dusver waarschijnlijk onopgemerkt gebleven, denken de Britten, alleen al omdat niemand ooit in kaart heeft gebracht hoe het precies zit met de miljoenen soorten obscure insecten, slakken en waterdieren. “We vermoeden dat de hier beschreven veranderingen niet atypisch zijn”, schrijven de Britten. Computersimulaties wezen in januari ook al uit dat een ongekende ecologische ramp aanstaande is. Liefst een kwart van alle dier- en plantensoorten zou de opwarming van het klimaat niet overleven, bleek uit dat onderzoek. Het zou de zesde keer zijn dat de aarde wordt getroffen door een massale uitsterfgolf. De bekendste is de massa-extinctie van 65 miljoen jaar geleden, toen de helft van alle soorten – én de dinosauriërs – omkwamen na een gigantische meteoorinslag. Dat was nog niets vergeleken met het onheil dat de aarde zo’n tweehonderd miljoen jaar eerder trof. In die dagen kwam door een nog onbekende ramp alles groter dan een grasspriet om het leven: 96 procent van alle soorten. Wetenschappers ruziën al zeker twintig jaar over de vraag of er een “zesde uitsterfgolf” aanstaande of zelfs al volop gaande is. Daarbij wijst men doorgaans op de problemen van in het oog springende, ‘knuffelbare’ dieren als panda’s, walvissen en apen. Die vormen echter een minderheid en zijn niet representatief voor de tientallen miljoenen soorten planten en dieren die de aarde bevolken. Van de insecten alleen al is naar schatting 90 procent nog onontdekt. “Het lijkt er nu inderdaad op dat de wereld de uitsterfcrisis meemaakt waar veel mensen het al jaren over hebben”, zegt onderzoeker Jeremy Thomas van het Britse Natural Environment Research Council Centre for Ecology and Hydrology (NERC). Sommige onderzoekers denken overigens dat de Zesde Extinctie al tienduizenden jaren gaande is. “Tientallen miljoenen jaren lang werd de planeet bevolkt door veel grotere dieren”, zegt de Amerikaanse zoöloog en geochemicus Paul Martin tegen persbureau AP. “Nu moeten we het stellen met herten, antilopen en bisons. Maar er was veel meer – totdat de mens kwam.” Maarten Keulemans J. Thomas, M. Telfer, D. Roy, J. Lawton et al.: Comparative losses of British butterflies, birds and plants and the Global Extinction Crisis. In: Science, Vol. 303, 1879-1882 (2004).