Bavianen zijn geen lieverdjes. Ze staan bekend als agressieve vechtersbazen die elkaar flink treiteren. Maar nu blijkt dat ze hun leven kunnen beteren en hun vreedzame gedrag zelfs overdragen op immigranten uit andere kolonies. Begin jaren tachtig voltrok zich in enkele Keniaanse bavianenkolonies een drama. Veel bavianen stierven aan TBC, nadat ze besmet vlees hadden gegeten. De slachtoffers waren allen vechtlustige volwassen mannetjes die sterk genoeg waren geweest om met een naburige kolonie bavianen om het vlees te vechten, zodat de samenstelling van de groep grondig veranderde. Vooral vrouwtjes en nog wat zachtaardige mannetjes bleven over. Een drastische cultuuromslag is het gevolg. Het onderzoekers-echtpaar Robert Sapolsky en Lisa Share beschrijft in het tijdschrift PloS Biology hoe de overgebleven apen nu vreedzaam samenleven. Terwijl de bavianen in het verleden elkaar nog regelmatig beten, bedreigden en mepten, zijn de apen nu vaker bij elkaar te vinden en vlooien ze elkaar meer. Natuurlijk zoeken de dominante mannetjes nog steeds ruzie, maar daarvoor dagen ze vooral bavianen van eigen grootte en rangorde uit. Maar waar ‘gewone’ bavianen hun slechte humeur vaak botvieren op vrouwtjes of op laaggeplaatste mannetjes, is de vredelievende groep voor hen juist opvallend tolerant. Daardoor zijn de apen onderaan de pikorde veel minder gestresst. De primatologen toonden aan dat deze bavianen inderdaad minder van het stresshormoon cortisol in hun bloed hadden dan laaggeplaatste soortgenoten uit andere kolonies. Het meest opmerkelijke is nog dat de kolonie zo lang vreedzaam is gebleven. Dat is wonderlijk, omdat er nog maar weinig bavianen van de oorspronkelijke vreedzame kolonie over zijn. Alle mannetjes die nu tot de groep behoren, zijn immigranten uit andere kolonies. Mannetjesbavianen gaan in hun puberteit namelijk op zoek naar een andere kolonie om zich bij aan te sluiten. Dat de bavianen hun hoffelijke samenleving hebben weten te behouden, betekent dat de bavianen op een of andere manier de immigranten hun bijzondere omgangsvormen hebben geleerd. Aangezien de mannetjes allemaal vertrokken zijn, moeten het de vrouwtjes zijn die de sociale tradities hebben overgedragen op de nieuwe mannetjes. Het blijft de vraag hoe de vrouwtjesbavianen dat voor elkaar hebben gekregen. Misschien weten ze het gedrag te sturen door positief te reageren op bepaalde gedragingen, suggereert etholoog Frans de Waal in een begeleidend essay. Of misschien hebben de nieuwkomers het gedrag van de vrouwtjes simpelweg overgenomen. Dat klinkt allemaal prachtig, maar hoe lang het vriendelijke sociale milieu van de bavianen zal voortbestaan, durven de onderzoekers niet te zeggen. Hoewel ze hopen dat het zo blijft, denken ze dat de samenleving kwetsbaar is voor nieuwe invloeden. De komst van twee of drie etterende volwassen mannetjes zou een omslag kunnen betekenen in hun cultuur. Dan is het gewoon weer vechten geblazen. Corlijn de Groot Robert Sapolsky en Lisa Share: A Pacific Culture among Wild Baboons: Its Emergence and Transmission. In: PloS Biology, Vol. 2, p. 0534- 0541 (april 2004) DOI:10.1371/journal.pbio.0020106.