Seks is ontzettend inefficiënt. Het kost veel tijd om een geschikte partner te vinden, en dan is het nog maar de vraag of je met hem of haar mag paren. Wie wel eens een blauwtje heeft gelopen kan dit alleen maar beamen. Sommige dieren, bloemen, schimmels en planktondiertjes weten dat al lang. Zij planten zich voort zonder tussenkomst van een soortgenoot. Klonale voortplanting wordt dat genoemd, omdat nakomelingen precies dezelfde genetische informatie dragen als hun ouders. En dat is handig, want zo kun je al je genen doorgeven zonder dat ze zich vermengen met het DNA van een minder succesvolle soortgenoot. Wat hebben we dan eigenlijk aan seks, vraagt Bill Rice, geneticus aan de University of California, zich af. Rice onderzoekt de kosten en baten van een seksueel leven, en was een van de opvallendste sprekers op het symposium over a-seksuele voortplanting dat deze week in Amsterdam werd gehouden. Voor seksuele voortplanting heb je mannetjes nodig die voor de bevruchting zorgen, legde Rice uit. De aanwezigheid van mannetjes gaat echter ten koste van de overlevingskansen van vrouwtjes. Al die hofmakerij en andere seksuele bijkomstigheden die kosten vooral het vrouwtje veel tijd. Tijd die een vrouwtje ook had kunnen besteden aan voedsel zoeken. “Dat proces kun je ook gewoon hier op straat zien,” lichtte Rice na zijn presentatie toe. “Bij duiven bijvoorbeeld. De mannetjes willen domweg zo vaak mogelijk paren, en vallen de vrouwtjes voortdurend lastig.” Rice zag dit verschijnsel ook bij de fruitvliegjes in zijn laboratorium. Hij zette jonge fruitvliegvrouwtjes en –mannetjes bij elkaar, en zag dat de overlevingskans van de vrouwtjes daardoor achteruit liep. Ook op DNA-niveau brengt de aanwezigheid van mannetjes grote kosten met zich mee, bleek uit Rice’s onderzoek. “Mannetjes en vrouwtjes hebben grotendeels hetzelfde DNA,” lichtte Rice toe. “We zagen bij de fruitvliegjes dat DNA-mutaties die positief zijn voor mannetjes, vaak juist nadelig uitwerken voor vrouwtjes. Bij mensen kan dat ook zo werken. Stel dat wij, door zo’n mutatie, ineens allemaal smallere heupen zouden krijgen, zoals mannen. Dat is op zich positief, want dan kunnen we sneller lopen. Voor vrouwen levert het echter grote problemen omdat er levensgevaarlijke complicaties kunnen ontstaan wanneer ze een kind ter wereld brengen.” A-seksuele organismen krijgen vrijwel nooit de kans zich te ontwikkelen tot complexere wezens, wanneer ze vasthouden aan klonale voortplanting. Vroeg of laat stappen ze over op voortplanting via seks. Blijkbaar bestaat er een soort compensatie voor de kosten die seks met zich mee brengt. De onderzoekers nemen aan dat onder meer de verspreiding van kwaadaardige en goedaardige genen die compensatie veroorzaakt. In a-seksuele organismen kunnen nadelige DNA-mutaties zich veel sneller opstapelen. Daarnaast hebben seksuele wezens juist een voordeel dat ze hun genetische informatie mengen met hun soortgenoten. Op deze manier kunnen door toeval DNA-combinaties ontstaan die uitmonden in gunstige genen. Seks levert op de lange termijn veel voordelen op, daarover waren de sprekers van het Amsterdamse symposium het met elkaar eens. Maar waarom zien we dan nog steeds a-seksuele wezens? Geneticus Bill Birky van de University of Arizona had een antwoord klaar: “A-seksuelen zijn de ‘lucky survivors’. Het is net alsof je gokt in een casino. Je bent dan een a-seksuele bezoeker in een seksueel huis, en weet dat je eerder zult verliezen dan winnen. Toch kun je geluk hebben en af en toe iets winnen. Maar dat betekent niet dat je ook de beste kansen hebt. De a-seksuele organismen die we nu zien, hebben gewoonweg nog niet de tijd gehad om uit te sterven.” Aschwin Tenfelde