Het raadsel knaagt al jaren. De Europese bossen en planten moeten jaarlijks vele miljoenen tonnen van het broeikasgas CO2 absorberen – maar hoeveel? Een ontzagwekkend internationaal onderzoeksteam van Belgen, Duitsers, Fransen, Italianen, Oostenrijkers, Finnen, Britten en Nederlanders nam de proef op de som. Hun conclusie, vandaag gepubliceerd in het vakblad Science: jaarlijks neemt de Europese natuur tussen de 135 en de 205 miljoen ton koolstofdioxide op. Dat lijkt veel, maar het is uiteindelijk slechts 7 tot 12 procent van de totale Europese CO2-uitstoot. Wereldwijd gezien wordt ongeveer een kwart van alle uitgestoten koolstofdioxide weer ‘ingeademd’ door de natuur. Bovendien gingen veel eerdere berekeningen ervan uit dat het Europese landschap veel meer koolstofdioxide opnam – volgens de meest optimistische berekeningen zelfs drie keer zoveel. Het raadsel van de geabsorbeerde CO2 is een echte breinbreker. Eén manier om de CO2-huishouding te meten is door luchtmonsters te nemen, en aan de hand van atmosfeermodellen te becijferen hoeveel CO2 er jaarlijks uit de lucht verdwijnt. Een andere methode die wordt gebruikt is het van tijd tot tijd opmeten van de dikte van boomstammen. Daaruit is vervolgens weer af te leiden hoeveel CO2 de boom in kwestie moet hebben opgenomen. Het vervelende is alleen dat beide methodes totaal verschillende resultaten opleveren. Volgens de ‘atmosfeermethode’ absorbeert de Europese natuur ieder jaar gemiddeld 290 miljoen ton CO2; de ‘bomenmethode’ komt niet verder dan 111 miljoen ton op zijn allerhoogst. Maar met beide rekenmethodes is dan ook van alles mis, klagen de onderzoekers in Science. De bomenmeter houdt geen rekening met het feit dat er ook koolstof onder de grond zit, en dat er behalve bossen ook akkers, weilanden en veengronden bestaan. Atmosfeermodellen aan de andere kant stellen de chemie van de atmosfeer te simpel voor: koolstof wordt bijvoorbeeld ook uitgestoten in de vorm van koolstofmonoxide, methaan en andere verbindingen. Hoog tijd om de rekensom eens helemaal overnieuw te doen. “Wij hebben als eerste geprobeerd niet alleen de bossen, maar ook de landbouw, de graslanden en de veengronden mee te nemen”, zegt hoogleraar Ecohydrologie Han Dolman, die namens de Vrije Universiteit Amsterdam deelnam aan het onderzoek. De onderzoeksgroep komt uit op, het viel te verwachten, een middenweg tussen de eerdere schattingen: minder CO2-opname dan in de atmosfeermodellen, maar meer dan in de schattingen van de bomentellers. Het neemt niet weg dat er in de nieuwe berekening nog altijd een royale foutmarge zit: 70 miljoen ton CO2. “We missen inderdaad nog steeds veel koolstof”, erkent Dolman. “Waar dat aan ligt, is niet helemaal duidelijk. De onzekerheid is altijd groot bij dit soort dingen.” Zo is bijvoorbeeld onduidelijk hoeveel broeikasgas er eigenlijk precies wordt uitgestoten door de industrie. Een ander probleem is dat alle modellen het moeten stellen met weinig harde meetgegevens: alleen al het bomen tellen gebeurt slechts eens in de vijf jaar. Eén ding durven de onderzoekers nu wel te constateren: de natuur van Europa ademt jaarlijks meer CO2 in dan dat ze uitwasemt. “En dat is toch iets wat je cadeau krijgt als je de CO2-uitstoot wilt verminderen”, zegt Dolman. In hun onderzoeksartikel benadrukken de auteurs dat overheden eigenlijk iedere kans zouden moeten grijpen om hun landschap zodanig te beheren en te veranderen dat het meer koolstof opneemt. Toch heeft het er alles van weg dat de CO2-opname door de Europese natuur maar tijdelijk is. Nog een jaar of vijftig, voorspellen de modellen, en de natuur is verzadigd. Dat zou in het ergste geval kunnen uitdraaien op een situatie waarin de uitstoot van koolstofdioxide plotsklaps enorm toeneemt, met als resultaat een op hol geslagen broeikaseffect. “Dat is het rampscenario. Maar het is vermoedelijk ook een uiterste. Je ziet in sommige simulaties dat systemen zich bij opwarming toch aanpassen. Maar het is natuurlijk wel iets om rekening mee te houden.” Maarten Keulemans, NOS Online Ivan Janssens et al., "Europe's terrestrial biosphere absorps 7 to 12 % of European anthropogenic CO2 emissions". In: Science, 22 mei 2003, doi 1083592