Goed nieuws voor iedereen die wordt geplaagd door een zich lafhartig over de schedel terugtrekkende haarlijn of een tonsuur die alsmaar bloter wordt. De weg is nog lang, maar het haargroeimiddel dat écht werkt is wel weer een stapje dichterbij gekomen. Algemeen wordt verwacht dat een werkzaam haargroeimiddel een van de eerste klinkende successen van de gentherapie zal zijn. De huid is goed bereikbaar voor zowel zalfjes als onderzoekers, en al te ingewikkeld is haargroei niet. Maar ongetwijfeld belangrijker is de wet van het geld. Wonderpokon voor kalende heren is zonder twijfel een ongekende kaskraker, waarbij zelfs de miljardenomzet van toverpilletjes als Prozac en Viagra zal verbleken. Het team van de Amerikaanse celbiologe Elaine Fuchs (Rockefeller University) is een van de onderzoeksgroepen die meedingt naar de hoofdprijs. Al jaren probeert Fuchs te begrijpen waarom er eigenlijk zoiets is als haargroei. De peen die ze de buitenwereld soms voorhoudt: op een dag is het wellicht mogelijk om gewone huid ertoe te bewegen nieuwe haarzakjes te maken. Een paar jaar geleden presenteerde Fuchs iets opmerkelijks: een muizenfamilie met overvloedig veel haargroei. Fuchs’ team was erin geslaagd het erfelijk materiaal van proefmuizen zo te veranderen dat er overal haartjes ontsproten – zelfs op plekken waar helemaal geen haar hoort te groeien. Maar het was iets teveel van het goede. De cellen van de genetisch veranderde muizen waren zo driftig haarzakjes aan het maken, dat er wildgroei optrad. Behalve met haarfollikels raakten de dieren overdekt met (goedaardige) gezwelletjes. Dat probleem is oplosbaar, denken de onderzoekers nu. Na jaren puzzelen met genetisch gewijzigde muizenstammen menen de onderzoekers eindelijk te begrijpen hoe haarzakjes precies ontstaan. Wie zal het zeggen, misschien levert dat ooit Wonderpokon op. Ook voor het haarzakje begint het allemaal met stamcellen, de oercellen waaruit andere celtypen ontstaan. In de huid komen dergelijke oercelletjes veel voor: ze zorgen ervoor dat er voortdurend nieuwe huidcellen naar de oppervlakte worden gestuwd. Onder normale omstandigheden zitten huidstamcellen aan elkaar geklonken met een kleefstof die bekendstaat onder de naam ‘E-cadherine’. Maar daarin komt verandering als de stamcellen twee afzonderlijke signalen krijgen van buitenaf, zo leert onderzoek met muizenembryo’s. De twee signalen zorgen ervoor dat de celkern stoffen begint af te scheiden die ervoor zorgen dat er minder E-cadherine wordt gemaakt. Gevolg is dat de stamcellen een beetje losser van elkaar gaan zitten en gaan uitstulpen, als een autoband die lek raakt. Die uitstulping is het begin van een zweetklier, of van een haarzakje. Of dat inzicht nu meteen een haarelixer oplevert, valt zeer te betwijfelen. Toch zijn moleculair-biologen in alle staten. Fuchs lijkt namelijk de hand te hebben gelegd op een uiterst fundamenteel proces in de natuur. Niet alleen haarzakjes, ook organen en tanden ontstaan uit plakjes cellen die op een zeker moment beginnen uit te lubberen. Bovendien is er het verband met kanker. Sommige soorten kanker groeien op een manier die sterk lijkt op de groei van een haarfollikel: uit een plakje cellen dat begint uit te stulpen. Ook de stap van het haarzakje naar de uitzaaiing van tumoren is niet heel groot. Bij beide processen zorgt ‘iets’ ervoor dat cellen niet meer goed aan elkaar vast zitten. Zoals met veel processen in het lichaam het geval is, liggen kanker en de normale gang van zaken zeer dicht bij elkaar, als twee zijden van dezelfde medaille. Of de Jan Marijnissens der aarde snel weer de beschikking krijgen over een wuivende haardos valt intussen te bezien. Nog altijd staan er veel vragen open. De belangrijkste: wie of wat zorgt ervoor dat een kluitje stamcellen op een dag opeens besluit om uit te groeien tot een haarzakje of een zweetkliertje? Maar geen kalende man die daarom maalt. Zoals vaker met wonderelixers het geval is, is de voorpret misschien wel het halve plezier. Maarten Keulemans, NOS Online Colin Jamora et al., “Links between signal transduction, transcription and adhesion in epithelial bud development”. In: Nature, Vol 422, 317-322 (2003).