Reclamemakers hebben er een dagtaak aan: aandacht trekken. Maar onze aandacht ligt gewoon voor het grijpen. Want of we nu willen of niet, gereedschappen en andere handzame voorwerpen trekken onbewust onze aandacht. Lawaai of felle kleuren zijn niet nodig. Alleen al het feit dat een voorwerp met één of twee handen te pakken is, staat garant voor attentie. Todd Handy, een neuroloog uit de Amerikaanse stad Hannover, ontdekte deze verrassende aantrekkingskracht van het grijpbare. Verrassend, want tot nu werd gedacht dat andere factoren onze aandacht trekken, zoals plotselinge veranderingen in ons blikveld. Handy concludeert dit uit een eenvoudige test. Hij liet aan proefpersonen op een beeldscherm plaatjes zien van grijpbare voorwerpen, bijvoorbeeld een schroevendraaier, en niet-handzame dingen zoals de zon of grote dieren. De proefpersonen zagen steeds twee willekeurige plaatjes naast elkaar. Daarna werden heel kort (driehonderd milliseconden) horizontale lijnen over één van de plaatjes geprojecteerd. Terwijl de proefpersonen naar het midden van het scherm keken, moesten ze vertellen of ze de lijnen links, dan wel rechts hadden gezien. Ondertussen werd de elektrische activiteit gemeten in hun hersengedeelte dat visuele informatie verwerkt. Handy gebruikte hiervoor een zogenaamd elektro-encefalogram, kortweg EEG genoemd. Als de lijnen over een grijpbaar voorwerp werden geprojecteerd, zag Handy op het EEG een grotere hersenactiviteit. Hij ziet daar een bewijs in dat onze aandacht zich richt op grijpbare voorwerpen. Omdat de aandacht onbewust al bij de handzame voorwerpen lag, was het voor de proefpersonen dus makkelijker om daar de balkjes op te merken. Daarnaast ontdekte Handy dat de hersenactiviteit groter werd als het grijpbare voorwerp op de rechterhelft van het beeldscherm stond. Of dit verschil werd veroorzaakt door links- of rechtshandigheid laat Handy in het midden. Voor zijn onderzoek gebruikte hij alleen rechtshandige proefpersonen. Om de EEG-resultaten te controleren, gebruikte Handy zogenaamde NMR-scans, een techniek die van het gehele brein de activiteit in beeld brengt. De NMR-scans bevestigden de EEG-metingen: ook op de NMR-scans zag Handy verschil in hersenactiviteit bij zijn proefpersonen als zij een handzaam voorwerp zagen, vooral als dit voorwerp rechts op het scherm stond. De NMR-scans lieten hersenactiviteiten zien in de gedeelten die lichaamsbewegingen op gang brengen. Omdat deze ‘motorische gebieden’ herkennen dat iets grijpbaar is, wordt daar de aandacht op gevestigd. Of we het nu willen pakken of niet. Hoe deze herkenning precies in zijn werk gaat is nog onbekend. Enkele jaren geleden is al geopperd dat de hersenen voorwerpen uit ervaring als grijpbaar herkennen. Voor elk object, van schroevendraaier tot koffiekopje, weten de hersenen of het de moeite loont om een grijpbeweging voor te bereiden. Maar, zo suggereert Handy, het is ook denkbaar dat enkel de vorm van voorwerpen kan bepalen of onze hersenen ze als grijpbaar ervaren. Gereedschappen bijvoorbeeld, blijken over het algemeen langwerpig te zijn, terwijl niet-handzame voorwerpen vaak min of meer symmetrisch zijn. Het zou dus goed mogelijk zijn dat voorwerpen alleen al door hun ‘grijpbare vorm’ onze aandacht trekken. Aschwin Tenfelde T. Handy et al, Graspable objects grab attention when the potential for action is recognized. Nature Neuroscience online publicatie (17 maart 2003): dx.doi.org/10.1038/nn1031