De Europese bevolking gaat krimpen. Een combinatie van lage geboortecijfers en uitgestelde zwangerschappen veroorzaakt deze daling. Als het huidige aantal geboortes niet verandert, zijn er in het jaar 2100 zo’n 88 miljoen minder Europeanen als nu. Zelfs als ieder stel vanaf nu twee kinderen zou krijgen, blijft het aantal inwoners teruglopen, zo voorspelt demograaf Wolfgang Lutz in het tijdschrift Science. Lutz stelt voor dat vrouwen op jongere leeftijd moeder moeten worden als we de gevolgen van een dalende bevolking willen tegengaan. Een krimpende bevolking zorgt voor grote problemen, vooral economische. Met de daling neemt de beroepsbevolking immers ook af, en die is juist nodig om ouderen te voorzien van een pensioen. Daarnaast komt de gehele economische positie van het Europese continent onder druk te staan door vergrijzing en een dalende bevolking. De voortekenen daarvan werden vanaf het jaar 2000 zichtbaar. Toen nam voor het eerst het aantal jonge Europeanen af, volgens Lutz door de voortdurende vergrijzing van de afgelopen dertig jaar. Daarnaast krijgen Europese vrouwen ook steeds minder kinderen. Het gemiddelde in Europa ligt nu op anderhalf kind. Om een bevolking op peil te houden moeten vrouwen echter 2,1 kinderen baren. De verwachte bevolkingsafname wordt ook nog eens versneld doordat vrouwen steeds langer wachten met het krijgen van kinderen. Als gevolg daarvan ontstaat een tijdelijke daling in het aantal geboortes per jaar, die Lutz het ‘tempo-effect’ noemt. Hoewel het tempo-effect geen invloed heeft op het aantal kinderen dat een vrouw krijgt, heeft het wel tot gevolg dat de Europese bevolking de komende veertig jaar onvoldoende wordt aangevuld. Het is voor de Europese regeringen niet zo simpel om het aantal inwoners op te schroeven. De makkelijkste manier zou zijn meer immigranten toe te laten. Maar zo’n maatregel zou in de huidige tijd niet populair zijn, zo stelt Lutz. Een overheid zou ook vrouwen kunnen stimuleren meer kinderen te krijgen, zodat het benodigde geboortecijfer van 2,1 gehaald wordt. Maar de gedachte dat regeringen zich bezighouden met gezinsgrootte roept veel weerstand op, aldus Lutz. Het doet denken aan geboorteprogramma’s van fascistische regimes, en bemoeilijkt vrouwen om carrière te maken. Een overheidsbeleid dat uitgaat van de leeftijd waarop vrouwen kinderen krijgen werkt beter, zo denkt Lutz. Dat zal geen lichtvoetig beleid worden, want het moet allerlei factoren aanpakken die vrouwen het moederschap laten uitstellen. Voorbeelden hiervan zijn jeugdwerkloosheid, stijgende huizenprijzen en vooral het traditionele patroon waarin vrouwen een carrière opbouwen. Die is gebaseerd op de mannelijke levensloop en houdt maar weinig rekening met zwangerschap. Staat ons dan over honderd jaar een dunbevolkt Europa te wachten? Zeer waarschijnlijk niet op de manier die Lutz voorspelt. Voor zijn voorspellingen verwaarloosde hij de instroom van immigranten en illegalen om de gevolgen van het tempo-effect duidelijker zichtbaar te maken. En dat is jammer, want immigratie kan een grote invloed hebben op de bevolkingsgroei. Door immigratie is bijvoorbeeld het aantal Amerikanen in vijftig jaar bijna verdubbeld. Echter, immigratiestromen zijn op lange termijn niet te voorspellen, en het lijkt erop dat Lutz zijn vingers daar niet aan wilde branden. De VN voorspelde vorig jaar ook al een dramatische bevolkingsdaling. Vanaf 2050 zou die vooral in de landen rond de Middellandse Zee toeslaan. Immigranten niet meegerekend, zouden er in het jaar 2100 liefst 83 procent minder Spanjaarden en 86 procent minder Italianen zijn. In Duitsland zou nog maar 17 procent van het huidige aantal inwoners over zijn. Over honderdvijftig jaar zou het aantal Europeanen zijn gehalveerd. De ‘baby boom’ is aan het omslaan in een ‘baby bust’, volgens de VN. Hoewel Lutz vooral de negatieve gevolgen van de bevolkingsafname benadrukt, zijn er ook gunstige consequenties zoals een verminderd energieverbruik en minder schade aan het milleu - voor velen juist een aangenaam vooruitzicht. Aschwin Tenfelde W. Lutz et. al.: Europe’s population at a turning point. In: Science, vol 299, pg 1991 (17 maart 2003).