Na de koe die extra kaasvriendelijke melk geeft en het konijn dat oplicht in blacklight, is er weer een nieuwkomer in het circus van genetisch veranderde wezens: de plant die cafeïnevrije koffie geeft. Althans, ‘cafeïnevrij’: het plantje dat Japanse biotechnologen vandaag presenteren in het blad Nature geeft koffie met 50 tot 70 procent minder van het opwekkende bestanddeel. Cafeïnevrije koffie uit de winkel bevat tot 97 procent minder cafeïne. Maar, zo schrijven de Japanners, “ons onderzoek geeft aan dat het haalbaar moet zijn om koffiebonen te produceren die intrinsiek cafeïne ontberen.” Het is bijna vreemd dat Shinjiro Ogita en collega’s de eersten zijn die een decaféplantje presenteren. De vraag naar cafeïnevrije koffie is immers sterk gestegen. En zo heel moeilijk was het uitschakelen van de cafeïneproductie in de plant ‘Coffea carnephora’ niet. Het bestanddeel dat koffie zijn bite geeft, wordt gemaakt door drie enzymen. De Japanners slaagden erin de productie van een van die enzymen stil te leggen, met behulp van zogeheten ‘RNA-interferentie’. Bij die relatief nieuwe techniek wordt de aanmaak van bepaalde stoffen stilgelegd door de communicatie tussen de erfelijkheidsmoleculen RNA en DNA te verstoren. Dat smaakt naar meer, vindt Ogita. Letterlijk, want het bakkie troost van de Japanners zou veel lekkerder moeten zijn dan de huidige generatie cafeïnevrije koffie. Momenteel wordt cafeïnevrije koffie in de fabriek met hulp van chemicaliën beroofd van cafeïne. Een kostbaar proces, waarbij de koffie ook wat van zijn aroma verliest. “Onze planten zouden koffiebonen moeten geven die in essentie normaal zijn, afgezien van hun lage cafeïnegehalte,” stellen de onderzoekers daar tegenover. ‘Zouden’, want eerlijk is eerlijk: koffie van hun plant hebben de onderzoekers nog niet gezet. Het duurt drie tot vier jaar voordat de plantjes volwassen zijn. De Japanners passen de techniek momenteel toe op het plantje ‘Coffea arabica’, de soort die goed is voor 70 procent van alle koffie. En daarbij hoeft het niet te blijven, menen de onderzoekers, die de smaak duidelijk te pakken hebben. “Onze methode verkort de kweekperiode en opent de weg naar de ontwikkeling van heel nieuwe soorten koffieplanten.” Overigens is het Japanse koffieplantje nog niet eens het meest wonderlijke organisme dat de biotechnologie deze week opleverde. Australische plantonderzoekers zijn erin geslaagd een grassoort te maken waarvan hooikoortspatiënten geen last hebben. Het gras is ontdaan van twee hooikoorts-allergenen. Of het neusvriendelijke gras nut heeft, blijft de vraag, geven de onderzoekers toe. Veldproeven moeten uitwijzen in hoeverre het genetisch veranderde gras zal uitzaaien naar ‘gewone’ grasmatten - een gevoelig punt in de discussie over biotechnologie. Zelfs in het gunstigste geval duurt het zeker vijf jaar voordat de eerste hooikoortsarme grasmat bij het tuincentrum ligt. Maarten Keulemans, NOS Online Shinjiro Ogita et al, “Producing decaffeinated coffee plants”. In: Nature, Vol. 423, 19 juni 2003, 823. (2003)