Het lijkt wel of stekelbaarsmannetjes extreem opgewonden raken van gluurders. Ze bevruchten hun eitjes pas als deze al in het nest liggen, maar wanneer ze zich bedreigd voelen ejaculeren ze veel meer zaad. Al snel zo’n 75 procent meer, volgens de Zwitserse bioloog Marc Zbinden. Hij ontdekte deze opmerkelijke gewoonte nadat hij computerbeelden van rivaliserende mannetjes projecteerde op een stekelbaarsaquarium. De zaadlozing bleef echter onveranderd als de mannetjes animaties te zien kregen van rustige mannetjes die voor hun eitjes zorgen. Een stekelbaarsmannetje bouwt een nestje nog voor hij een partner heeft gevonden. Daarna probeert hij vrouwtjes te imponeren met zijn opvallend rode buik, en als dat eenmaal is gelukt leidt hij haar naar zijn nestplaats. Pas wanneer zij daar haar eitjes heeft gelegd zal het mannetje deze bevruchten door er een wolkje sperma over los te laten. Daar moeten mannetjes niet te lang mee wachten. Ze krijgen namelijk regelmatig concurrentie van andere mannetjes die maar al te graag andermans eitjes bevruchten. Om te voorkomen dat een stekelbaarsmannetje wekenlang zorgt voor de kroost van iemand anders, is een soort concurrentiestrijd op spermaniveau ontstaan. De vis met de grootste zaadlozing heeft de grootste kans vader te worden, zo luidt de gedacht. Van veel vissen is bekend dat ze grotere hoeveelheden zaad ejaculeren als ze zich bedreigd voelen door soortgenoten. Dat stekelbaarzen dit ook doen is eigenlijk allang bekend, maar niet door welk gedrag van soortgenoten ze zich precies bedreigd voelen. Om dat te onderzoeken maakten Zbinden en zijn collega’s twee computeranimaties van mannelijke stekelbaarsjes. Op de eerste animatie is een baars te zien die zich aanvallend gedraagt, en klaar is om te paren (zie de links op deze pagina). De tweede toont een mannetje dat zijn eitjes verzorgt. Zbinden toonde deze beelden aan zeventien stekelbaarzen, die ieder zojuist een nest hadden gemaakt van draadjes en petrischaaltjes. Nadat de vissen diverse malen de beelden hadden gezien, kregen ze gezelschap van een vrouwtje dat op het punt stond kuit te schieten. De eitjes die kort daarna werden gelegd kregen een grotere zaadlozing over zich heen als het mannetje de beelden van een rivaliserende soortgenoot had gezien, aldus Zbinden. De computeranimatie van een ‘rustig’ mannetje had geen invloed op de ejaculatie. Het lijkt alsof stekelbaarzen dankzij de zogeheten spermacompetitie een nauwkeurige risicoschatting kunnen maken, concludeert Zbinden in het tijdschrift Behavioral Ecology and Sociobiology. Voor de stekelbaars zelf zijn de zorgen na de bevruchting nog niet voorbij, want ze stelen elkaars eieren om vrouwtjes mee te imponeren. Zij vallen namelijk op mannetjes die hun nest al flink gevuld hebben met eitjes. Zo’n mannetje lijkt dan erg succesvol bij anderen en móét dus wel een goede vader zijn. Niettemin blijft de grootte van de zaadlozing belangrijk voor het voortplantingssucces van een stekelbaars. De bevruchting lijkt net een loterij, vertelde Zbinden onlangs in het tijdschrift Der Spiegel. Bij een verloting heeft ook degene die de meeste loten koopt de meeste kans. Aschwin Tenfelde M. Zbinden et. al., Courting virtual rivals increase ejaculate size in sticklebacks (Gasterosteus aculeatus). Online publicatie van: Journal of Behavioral Ecology and Sociobiology, mei 2003.