Twintig waargenomen windhozen boven land, en zestig boven watervlaktes als het IJsselmeer en de Waddenzee. Het is een twijfelachtig genoegen, maar met die cijfers mag Nederland zich het land met de meeste windhozen van Europa noemen. Engeland is tweede, met 33 landwindhozen en vijftien te water – hoewel de BBC met de eer aan de haal probeert te gaan door alleen de windhozen boven het land te tellen. Het Britse onderzoekscentrum Torro komt intussen tot de bevinding dat Nederland de meeste windhozen per vierkante kilometer telt – meer misschien zelfs dan de Verenigde Staten. Anders dan in de VS, gaat het in Europa in de regel om kleine, nauwelijks schadelijke hoosjes. Het probleem met windhozen is dat ze vaak niet worden opgemerkt. Er moet maar net een getuige in de buurt zijn die ook nog eens op het idee komt om de autoriteiten te bellen. Daarom denkt de Duitse atmosfeerfysicus Nikolai Dotzek dat Europa veel meer windhozen telt dan de meeste mensen denken. In een nog te verschijnen onderzoeksrapport schat Dotzek het aantal Europese windhozen op zevenhonderd per jaar. Daarvan duiken er 135 op in het kleine Nederland: 35 te land, en honderd te water. Veel windhozen moeten er ook zijn in Engeland, Spanje, Duitsland en Italië. Als de schatting van Dotzek klopt, ligt het aantal windhozen in Europa maar liefst zeven keer hoger dan de honderd waar weersonderzoekers altijd van uitgaan. Maar Dotzek geeft toe: als het gaat om windhozen, zijn de cijfers zacht als boter. Een ander probleem is dat een windhoos niet altijd zichtbaar is. Alleen bij hoge luchtvochtigheid manifesteert de hoos zich als de bekende ‘vinger van God’: een slurf die uit de wolken komt. “En dan zit je met het probleem: wat is een windstoot, en wat een windhoos?” zegt woordvoerder Harry Groen van het KNMI. Het KNMI zag het aantal windhoosmeldingen in Nederland de afgelopen jaren fors stijgen. “Maar dat heeft alles te maken met de mobiele telefoon en internet. Men ziet iets, en belt ons meteen op.” Onderzoeker Dotzek baseert zijn schatting op een enquête onder meteorologen. Gelukkig worden de statistieken de komende jaren betrouwbaarder, zo verwacht hij. De aandacht voor klimaatverandering neemt toe, en de afgelopen tijd alleen al zijn er vier nieuwe onderzoeksconglomeraten gestart die zich speciaal met de studie van zwaar weer bezighouden. Meer extreem weer is een van de verwachte gevolgen van de opwarming van de aarde. Wat dat betreft ligt het voor de hand dat er de komende decennia ook meer en grotere windhozen over het land zullen jagen. Het wordt een hele klus om zo’n toename hard te maken, zegt Groen. “Extremen als windhozen komen zo weinig voor, dat het niet makkelijk is om er statistische uitspraken over te doen.” Waarom Nederland windhoosland nummer één is, is niet helemaal duidelijk. Volgens het stormcentrum Torro speelt de noordelijke ligging van landen als Nederland en Engeland een rol; Dotzek wijst erop dat de Noordzeevlakte vanouds meer kans heeft op windhozen. KNMI-zegsman Groen denkt aan de wisselvalligheid van het Nederlandse weer. Door het grotere tempo van het weer, kunnen meer weerverschijnselen de revue passeren. De afgelopen eeuw trokken zeker dertig windhozen van enig formaat over het land (klasse ‘F2’, met een windsnelheid tot 250 kilometer per uur). Een paar keer werd Nederland getroffen door een tornado met de Amerikaanse omvang van F3 of F4, met windsnelheden tot ruim vierhonderd kilometer per uur. In 1925 eiste de ‘cycloon van Borculo’ drie mensenlevens, twee jaar later doodde een F4-tornado tien inwoners van Gelderland. De meest beruchte windramp van de eeuw vond plaats op 25 juni 1967. Toen joeg een windhoos door de Brabantse stadjes Chaam en Tricht: zeven doden, 32 gewonden en vijfhonderd mensen dakloos. Dat het altijd nog erger kan, werd duidelijk op 1 augustus 1674. Op die beruchte rampdag trok de slurf van een tornado door hartje Utrecht. De tornado plette zeker vijf kerktorens en twee windmolens – en scheidde de Domtoren van zijn kathedraal. Maarten Keulemans, NOS Online Nikolai Dotzek, “An updated estimate of tornado occurence in Europe”. Atmospheric research, in druk.