Laat u niet foppen door de televisiebeelden en foto’s van gele badeendjes op de golven: de eendjes hebben hun kleur na elf jaar ronddobberen op zee beslist verloren. Maar mocht u op het strand een verweerd speelgoedbeestje vinden met op de buik de inscriptie “My first years”, neemt u dan even contact op met de Amerikaanse oceanoloog Curtis Ebbesmeyer. De onderzoeker gebruikt het speelgoed om zijn computermodel van de zeestroming te ijken. Oceanologen die de zeestromingen in kaart willen brengen, gebruiken daarvoor vanouds drijvende objecten, zoals speciale flesjes of boeien die per satelliet worden gevolgd. Maar van de flesjes wordt doorgaans maar een paar procent teruggevonden en de boeien zijn te duur om in grote hoeveelheden in zee te gooien. Handig dus dat stromingsexperimenten soms ook vanzelf plaatsvinden. Zo dobberde er eens een reddingsvest met daarin het skelet van een vermiste drenkeling helemaal vanuit de Beringstraat naar Hawaii. Al sinds de vroege jaren negentig probeert Ebbesmeyer munt te slaan uit zulk opvallend ‘drijfhout’. Op de wereldzeeën slaan ieder jaar tussen de twee- en de tienduizend containers vol goederen overboord. Ideaal voor oceanologen die behoefte hebben aan herkenbare, drijvende bakentjes, besefte Ebbesmeyer. De eerste gelegenheid deed zich voor in 1990, toen een vrachtschip in de Stille Zuidzee vijf containers verloor met daarin dertigduizend paar Nike-schoenen. De schoenen waren voorzien van een serienummer, en waren daardoor prima te achterhalen toen ze maanden later in Alaska begonnen aan te spoelen. Het experiment was een doorslaand succes. Niet alleen kon Ebbesmeyer zijn computermodel van de zeestroming ijken met behulp van de schoenen; het volgen van de dobberende Nike’s was ook nog eens veel goedkoper dan het kostbare experiment met drijfflesjes, dat oceanologen nota bene kort daarvoor op dezelfde plek hadden verricht. Inmiddels onderhoudt Ebbesmeyer contact met strandjutters van over de hele wereld en heeft hij een uitgebreide verlanglijst opgesteld van spullen die in naam der wetenschap worden gezocht. Behalve naar badeendjes wordt u vriendelijk verzocht uit te kijken naar toiletzittingen, condooms, de rollerballetjes van een deostick, plastic soldaatjes, legosteentjes, zwarte slippers en, jawel, een vermiste lading Werther’s echte. De lijst van Ebbesmeyer omvat daarnaast “menselijke botten”, “satellietonderdelen” en “tegels van een ruimteveer”. Alles waarvan de afkomst is te achterhalen, is van waarde voor het onderzoek naar zeestromingen. En dan zijn er de badspeeltjes. In januari 1992 sloegen tijdens een storm 29.000 gele eendjes, blauwe schildpadden, rode bevers en groene kikkers overboord van een schip op weg van China naar de VS. Tien maanden later begonnen de speeltjes met tientallen tegelijk aan te spoelen in Alaska – een tikkeltje noordelijker dan de modellen hadden voorspeld. Het grootste gedeelte van de speelgoedvloot, zo calculeerde Ebbesmeyer, moet noordwaarts zijn gedreven, ingevroren zijn geraakt in het poolijs, en uiteindelijk via de Barentszee in de Atlantische Oceaan zijn beland. En inderdaad. Drie jaar geleden werd de eendjesarmada opeens waargenomen bij IJsland. Een jaar later werd de vloot opnieuw gezien, ditmaal bij Groenland. En nu zouden de badspeeltjes ieder moment de Amerikaanse oostkust moeten bereiken. In Europa is er nog geen eend, schildpad, bever of kikker gevonden. Maar Ebbesmeyers stroommodel sluit niet uit dat er alsnog een eendje of een bever opduikt in de Noordzee. Hoewel er geen al te schokkende ontdekkingen uit het eendjesonderzoek zullen voortkomen, benadrukt Ebbesmeyer dat er achter het experiment wel degelijk serieuze wetenschap schuilt. Zeestromingen zitten immers zeer ingewikkeld in elkaar: ze verschillen van jaar tot jaar, en zijn afhankelijk van zaken als onderzeese waterbewegingen, wind en temperatuur. Drijvende spullen kunnen duidelijkheid verschaffen over de details. Zo ligt een Nike-schoen net iets dieper in het water dan een badeend, waardoor de schoen een iets andere koers heeft dan het eendje. Na de eendjesvloot kan de VS dit jaar nóg een opmerkelijke vloot goederen verwachten. Ebbesmeyers model wijst uit dat er dit jaar voor het eerst in decennia een forse stroming op gang komt vanuit de Stille Oceaan richting Amerikaanse westkust. De oceanoloog heeft de strandjutters vast gewaarschuwd: dit jaar kunt u best eens sandalen, EHBO-kistjes en vliegtuigonderdelen uit de Tweede Wereldoorlog terugvinden op het strand. Maarten Keulemans, NOS Online Curtis Ebbesmeyer et al, “Pacific toy spill fuels ocean current pathways research”. In: Earth in space, Vol. 7, 7-9 (1994)