Het is weer eens hommeles rond de telefonerende automobilist. Amper een jaar nadat handsfree bellen ook in Nederland verplicht werd gesteld, blijkt uit psychologisch onderzoek dat handsfree bellen de kans op een auto-ongeluk helemaal niet verkleint. Automobilisten die verdiept zijn in een telefoongesprek zien verkeersborden, verkeersdeelnemers en stoplichten eerder over het hoofd dan bestuurders die níet telefoneren, zo stellen psychologen van de Universiteit van Utah vast. Volgens onderzoeksleider David Strayer lijden bellende automobilisten aan een speciale vorm van ‘kokerzicht’. Uit proeven waarbij de oogbewegingen van twintig gsm’ende en handsfree bellende automobilisten met een camera werden gevolgd blijkt dat bellende bestuurders het verkeer wel bekijken. Alleen: achteraf herinneren ze zich nauwelijks wat ze precies hebben gezien. Best hinderlijk als het gaat om zaken als verkeersborden en stoplichten, stelt Strayer vast. Afgezien daarvan blijkt dat automobilisten die een telefoongesprek voeren langzamer reageren, meer onbezonnen weggedrag vertonen en slechter sturen. Of ze nu handsfree bellen of met de hand maakt niet aantoonbaar uit, zo schrijft het team binnenkort in het vakblad ‘Journal of Experimental Psychology: Applied’. Strayer vreest zelfs dat een handsfree-verplichting zoals die sinds maart vorig jaar geldt in Nederland averechts kan werken. “Of je nu met een telefoon of handsfree belt, in beide gevallen ben je benadeeld. Dat suggereert dat wetgeving die zegt dat het een wél mag en het andere niet de verkeerde boodschap afgeeft, en mensen een vals gevoel van veiligheid geeft.” Strayers onderzoek lijkt dat inderdaad te bevestigen. De automobilisten die aan de proeven meededen hadden na het experiment niet het idee dat ze onveiliger hadden gereden – terwijl uit de metingen toch duidelijk iets anders bleek. “Sommige vrijwilligers dachten zelfs dat ze beter hadden gereden”, aldus Strayer. Het nieuwe onderzoek bevestigt wat steeds meer onderzoekers beweren: dat ook handsfree bellen in de auto gevaarlijk is. Zo becijferde een onderzoeksgroep van de Universiteit van Kansas anderhalf jaar geleden dat handsfree bellende automobilisten een vier keer grotere kans hebben op een ongeluk – evenveel als bestuurders die bellen met een gewoon gsm’etje. Strayer is dan ook nauwelijks verrast. “Soms moet je de stompzinnige studie die het overduidelijke aantoont gewoon wel doen.” Maar zo ‘overduidelijk’ is het handsfree-effect niet, stelt prof J. Rothengatter van het Groningse Verkeerskundig Studie Centrum. “Naar mijn smaak is niet overtuigend bewezen dat de verkeersveiligheid ook echt wordt beïnvloed door handsfree bellen’’, stelt Rothengatter. De verkeerskundige wijst erop dat veel studies weliswaar aantonen dat automobilisten minder alert rijden als ze telefoneren achter het stuur. “Maar dat zegt nog niets over wat er gebeurt als je zo’n automobilist een gevaarlijke situatie aanbiedt. Mensen zijn goed in staat te switchen naar hun primaire taak. Als je onder het eten televisie kijkt en er gebeurt opeens iets spannends op de buis, dan prik je toch ook niet met je vork in je wang? Nee: je houdt dan even op met eten.’’ Dat zou licht werpen op een raadsel dat uit het onderzoek van Strayer opduikt: waarom het praten met een passagier of het rijgedrag niet verslechtert. Dat kan betekenen dat een telefoongesprek iets heel anders is dan een gesprek met een inzittende, zegt Rothengatter. “Bij passagiers laat je misschien eerder een stilte vallen.’’ Maar het kan er ook op duiden dat Strayer een onderzoekstechnisch foutje heeft gemaakt bij zijn experiment. “Als het voeren van een gesprek met een passagier echt geen invloed heeft op het rijgedrag, dan zou je toch zeggen dat het in principe mogelijk moet zijn om handsfree te bellen.” Rothengatter houdt het erop dat er voorlopig weinig reden is voor ongerustheid. “Mijn advies aan mensen die telefoneren tijdens het autorijden is: bespreek geen belangrijke dingen door de telefoon. Als er iets gebeurt op de weg is in mijn optiek de kans dat het gesprek fout gaat groter dan de kans dat het autorijden fout gaat.” Maarten Keulemans