Het zesde zintuig wordt het wel genoemd, een piepklein orgaantje diep verstopt in de neus. Dit vomeronasale orgaan is in staat om signalen waar te nemen die anders – letterlijk – aan de neus voorbij zouden gaan. Het orgaantje registreert feromonen, chemische boodschappermoleculen zonder smaak of geur die afgescheiden worden door soortgenoten. Een grote groep zoogdieren, van muizen tot olifanten, bezit zo’n zesde zintuig. Ze gebruiken de feromonen om hun territorium af te bakenen, en bovendien spelen de stoffen een belangrijke rol bij de sociale interactie en bij de voortplanting. Zo geven feromonen aan of een wijfje vruchtbaar is,en dus bereid om te paren. Voor het eerst zijn onderzoekers er nu in geslaagd de signalen uit het zesde zintuig in de hersenen te af te luisteren. De feromoon-signalen worden in de hersenen verwerkt in een bijkwab van de reukhersenen, de accesoire bulbus olfactorius. Het is een vrij ontoegankelijk hersengebied, omdat het zo klein is, en bovendien erg diep in de hersenen ligt. Het was dan ook nog niet eerder onderzocht. Een groep onderzoekers onder leiding van Lawrence Katz van Duke Universiteit lukte het om de neuronen in dit gebied af te luisteren met piepkleine elektrodes. Ze implanteerden drie haardunne tungsten-elektrodes in de feromoonkwab van een muis – ook al niet het grootste proefdier – waarmee de activiteit van telkens één enkel neuron kon worden gemeten. Met een micromotortje konden de elektrodes langs de verschillende zenuwcellen bewogen worden. In het kooitje van de aldus toegeruste muis werden beurtelings mannetjes of vrouwtjes van verschillende muizenstammen geplaatst. De bezoekers waren licht verdoofd, zodat de gastheer alle tijd had om ze uitgebreid te besnuffelen. De neuronen in de feromoonkwab bleken heel nauwkeurig te registeren of de bezoeker een mannetje of een vrouwtje was, en van welke stam. Katz vermoedt dat de muizen een feromoonportret van elkaar maken, ongeveer zoals wij mensen een beeld van elkaars gezicht opslaan. Vooral het gebied rond de anus en het gezicht werden geinspecteerd, en met name dat laatste verraste de onderzoekers. “Het is al jaren bekend dat vooral urine veel feromonen bevat,” aldus Katz, “maar blijkbaar worden ze ook uitgescheiden door klieren in het gezicht. Misschien vinden wij mensen daarom zoenen wel zo prettig.” Katz is erg enthousiast over zijn bevindingen, zo liet hij merken tijdens een persconferentie op de bijeenkomst van de Amerikaanse Vereniging ter bevordering van de wetenschap. “Dit is een van de laatste onontgonnen gebieden in het brein. Het is alsof je een nieuw continent verkent.” Of mensen ook een zesde zintuig hebben, is bron van discussie. Katz gelooft van niet. “Mensen hebben maar twee genen die coderen voor een feromoonreceptor – bij muizen zijn dat er 300 – en dat zijn er eigenlijk te weinig om te spreken van een echt zintuig,” legt Katz uit. Waarschijnlijk zijn de genen in kwestie zelfs pseudogenen, oppert hij, en wordt de informatie die ze bevatten niet eens gebruikt. Jammer wel voor al diegenen die hoopten ooit het ultieme verleidingsparfum te kunnen aanschaffen. Jacqueline de Vree Lawrence Katz et. al.: Encoding pheromonal signals in the accesory olofactory bulb of behaving mice. In: Science, vol. 299, p. 1196 (21 februari 2003).