Zijn oorlog tegen het nobelcomité moet hem inmiddels meer geld hebben gekost dan een Nobelprijs hem had opgeleverd. Met radiospotjes en paginagrote advertenties in de landelijke kranten fulmineert de Amerikaanse medicus Raymond Damadian al twee maanden tegen het belangrijkste wetenschapspanel van de wereld. Het Nobelcomité besloot Paul Lauterbur en Peter Mansfield uit te roepen tot de rechtmatige uitvinders van de MRI-scanner. Maar Damadian beweert al sinds de jaren zeventig dat híj het apparaat heeft bedacht. Het Nobelcomité werd intussen bestookt met niet minder dan tweeduizend brieven en e-mails van aanhangers van Damadian. Het Amerikaanse blad Scientific American noemt Damadian al jaren “de uitvinder van de MRI-scanner”, en de Amerikaanse Nationale Akademie van Wetenschappen steunt de claim van Damaidian ook – al moest de boze MRI-expert de academie daartoe wel aanzetten met behulp van een handvol advocaten. Maar in Zweden blijft het statige Nobelcomité erbij dat Lauterbur en Mansfield de enige echte uitvinders van de MRI-scanner zijn. Het Nobelcomité is wel wat gewend, maar zal zich achter de schermen ongetwijfeld groen en geel ergeren aan de lastpak Damadian. In de radiologie gaat het verhaal dat het Nobelcomité de prijs voor de MRI-scanner lang heeft uitgesteld, in de hoop dat de ruzie om het uitvinderschap tot bedaren zou komen. In de radiologie is het al sinds de jaren zeventig openlijk oorlog tussen Damadian en Lauterbur. Het Nobelcomité lijkt in elk geval te kunnen rekenen op de steun van de Europese, universitaire radiologie. Volgens emeritus hoogleraar radiologie Jaap Valk is het “algemene gevoel” dat niet Damadian, maar Lauterbur en Mansfield de scanner hebben uitgevonden. Waarmee niet is gezegd dat Damadian helemaal met lege handen staat. In 1971 liet Damadian in een beroemd artikel in Science als eerste zien hoe je met een magneetveld een tumor op het spoor kunt komen. Maar praktisch toepasbaar was de techniek niet: Damadian kon slechts losse ‘puntjes’ weefsel bestuderen. De tumor die Damadian opspoorde zat dan ook niet in een patiënt, maar in de staart van een muis. Het was Lauterbur die de techniek omwerkte tot een praktisch toepasbare, medische radiologiemethode. Lauterburs cruciale toevoeging was dat hij er als eerste in slaagde echte plaatjes te verkrijgen van de binnenkant van weefsel. Overigens heeft Lauterbur Damadian altijd de nodige lof toegezwaaid, door diens artikel te citeren en het experiment met de muizenstaart door een student te laten nadoen. Damadian ziet dat anders. "Als ik niet geboren was, zou MRI dan hebben bestaan? Ik denk van niet,” zei hij eens in een interview. “En als Lauterbur niet was geboren? Ik denk dat ik dan de MRI-scanner had gemaakt. Uiteindelijk." Ongetwijfeld speelt mee dat Damadian geen echte, universitaire wetenschapper is, schreef The Wall Street Journal onlangs in een analyse. Damadian is immers steenrijk geworden met zijn patenten op de MRI-techniek en met zijn bedrijf Fonar, en oogst daarmee in de radiologie dezelfde hoon als Bill Gates in de computerwereld en Craig Venter in het genenonderzoek. "Voor onderzoekers is Damadian de buitenstaander, de doctorandus die het lef heeft gehad om munt te slaan uit zijn ontdekking," aldus The Wall Street Journal. Het is niet voor het eerst dat het Nobelcomité onder vuur ligt. Berucht is de Nobelprijs voor de natuurkunde van 1915. Het comité had laten doorschemeren dat Thomas Alva Edison en Nikola Tesla de prijs zouden krijgen, maar het werden twee minder beroemde onderzoekers, vader en zoon William en Lawrence Bragg. Het Nobelcomité heeft nooit een verklaring gegeven voor de gebeurtenissen van 1915. En nou dit weer: gedonder rond de MRI-scanner. Alsof het nog niet genoeg is, blijkt er in Sint Petersburg ook nog een zekere Vladislav Ivanov aanspraak te maken op de Nobelprijs. Volgens de Russische krant Izvestia vroeg Ivanov al in de jaren zestig patent aan op een ‘onderzoekstechniek voor de interne structuur van het menselijk lichaam’ met behulp van nucleaire magnetische resonantie. Maar het patent werd afgewezen, omdat de uitvoering van Ivanovs scannerontwerp onhaalbaar werd geacht. Maarten Keulemans, NOS Online