Het moet de droom van menig stotteraar zijn: een onzichtbaar apparaatje dat hen omtovert tot vlotte sprekers. Ook Oprah Winfrey wist niet wat ze hoorde en toonde zich in haar televisieshow tot tranen geroerd door de wonderbaarlijke genezing van een stotteraar. Zijn spraak werd vloeiend door een soort gehoorapparaatje waarmee hij zijn eigen spraak terughoorde met een vertraging van een tiende seconde. Stotteren zal nu wel snel tot het verleden behoren, suggereert de Oprah Winfrey Show. “Toen het programma afgelopen augustus herhaald werd, werden we dan ook overspoeld met vragen,” vertelt Annet Schaeffers van het Stotter Informatie Centrum. “Maar in Nederland is het toestel nog niet te krijgen, en het werkt ook niet bij iedereen. Zo’n 85 procent van de stotteraars heeft er wat aan: hun stotteren vermindert met 50 tot 80 procent.” De Europese primeur voor ‘vertraagde auditieve feedback’ is aan de Belgische firma Laytec. Hun variant is een stuk groter dan het Amerikaanse toestel – formaat mobiele telefoon met een los microfoontje en oortelefoontje. Daar staat tegenover dat het tien keer goedkoper is, zo’n vijfhonderd euro versus vijfduizend dollar. Het achterliggende idee is verbazingwekkend simpel. En nog oud ook. Een normale spreker gaat hakkelen zodra hij zijn eigen stem vertraagd terughoort, zoals bij een slechte, internationale telefoonverbinding wel eens gebeurt. Maar de meeste stotteraars, zo bleek vijftig jaar geleden bij toeval, gaan er juist vloeiend van spreken. Net zoals kinderen die bij het hardop lezen niet voorbij de K van Kroko komen, volzinnen maken zodra iemand met ze meespreekt. De truc zit hem in de vertraging. Een tweede stem vertraagt, of die nu van een ander komt of van de stotteraar zelf. Dat helpt, aangezien veel stotteraars sneller willen praten dan ze kunnen. Ook bij de uiteenlopende spraaktherapieën is spreekrust een essentieel onderdeel. Naast rust legt het apparaatje ook een schijnbaar ritme op. Ritme en timing is iets waarmee de meeste stotteraars een probleem hebben. Waarschijnlijk ligt dat aan zwakke verbindingen tussen de spraakgebieden in de hersenen. De doorsnee spreker merkt er niets van, maar kletsen is een kunststukje: één hersengebied bedenkt welke klanken gemaakt moeten worden en een tweede gebied bereidt de spraakspieren voor. Een derde gebied zorgt dat de honderd spieren in strottenhoofd, keel, tong en wangen op het juiste moment op de juiste manier samentrekken. Als die hersengebieden slecht contact hebben, loopt de planning spaak. Het helpt dan om de timing van buitenaf op te leggen. Omdat je zelden met iemand mee kan spreken, leren sommige stottermethoden een kunstmatig ritme aan, door bijvoorbeeld iedere lettergreep even lang te maken. Vertraagde feedback heeft blijkbaar hetzelfde resultaat. “Het lastige is dat je van tevoren niet weet bij wie het werkt,” zegt Gert Reunes, voorzitter van de Belgische belangengroep voor stotteraars. Hij is logopedist, wat verrassend is aangezien hij zelf acht jaar geleden nog op ieder woord bleef hangen. Zijn klanten krijgen of spraaktherapie, of het apparaatje voor vertraagde auditieve feedback, of een combinatie van de twee. Reunes: “Het is een kwestie van uitproberen. Verborgen stotteraars, die zo min mogelijk zeggen en struikelwoorden vermijden, krijgen vaak vertrouwen door het toestel. Ook ernstige stotteraars die helemaal geblokkeerd raken in een woord, kunnen er enorm mee geholpen zijn. Maar sommigen hebben helemaal niets aan vertraagde feedback.” Kunnen ook Nederlandse stotteraars het Belgische toestel kopen? Ja, zegt Gert Reunes, “maar het is niet zo simpel als een bril opzetten.” Al was het alleen maar omdat spreken niet het enige probleem is van de stotteraar. “Hij kan allerlei angsten hebben opgebouwd. Sommige mensen durven niet meer te telefoneren of naar de winkel. Als het stotteren afneemt, is die angst nog niet meteen weg.” Hij adviseert daarom het apparaat te gebruiken in combinatie met bezoek aan een gespecialiseerde logopedist. “Het probleem is echter dat veel stottertherapeuten het toestel voor vertraagde auditieve feedback nog niet kennen of het niet serieus nemen.” Simone de Schipper Van Borsel J, Reunes G, Van den Bergh N: Delayed auditory feedback in the treatment of stuttering: clients as consumers. In: International Journal of Language and Communication Disorders vol. 38 nr. 2 pagina 119-129 (april-juni 2003). Sommer M, Koch MA, Paulus W, Weiller C, Buchel C: Disconnection of speech-relevant brain areas in persistent developmental stuttering. In: Lancet vol. 360 nr. 9330 pag. 380-383 (3 augustus 2002).