Gaan we eens dat nieuwe restaurant proberen, of kiezen we toch voor ons vertrouwde stekje? Sommigen houden niet zo van vernieuwing en laten het liefst alles bij het oude. ‘Neofobie’ heet dat in medische termen. Amerikaanse psychologen denken dat neofobie het leven flink verkort. Bij ratten althans. De onderzoekers zagen dat het een verlegen rat heel wat minder lang leefde dan een durfal. Dat heeft vooral te maken met een stresshormoon, denkt psychologe Sonia Cavigelli. Bange ratten maken, net als angstige mensen, een hormoon aan dat corticosteron heet. De stof zorgt ervoor dat er extra energie beschikbaar komt voor de hersenen en andere belangrijke delen van het lichaam. Toen Cavigelli haar ratten opsloot in een beanstigend nauwe buis, zag ze dat de neofobe dieren veel hogere gehaltes aan corticosteron in hun bloed hadden dan hun neofiele soortgenoten. Om de waaghalzen en de verlegen ratten van elkaar te onderscheiden, liet Cavigelli een groep verwante ratten los in een bak met daarin allerlei ‘vreemde’ objecten, zoals een schaaltje, een vultrechter en een steen. Stuk voor stuk ongevaarlijke voorwerpen. Sommige ratten gingen dan ook onmiddellijk op speurtocht om deze vreemde dingen eens nader te bestuderen. Andere dieren bleven liever dicht bij de plek waar Cavigelli ze had neergezet. Afhankelijk van de afstand die een rat in zo’n situatie durft te overbruggen, is hij te typeren als ‘neofoob’ of ‘neofiel’, schrijven Cavigelli en haar collega van de University of Chicago deze week in het tijdschrift PNAS. Na deze test liet de onderzoekster haar proefdieren met rust, en wachtte ze tot de ratten een natuurlijke dood stierven. Gemiddeld leefden de neofiele ratten zo’n honderd dagen langer dan hun minder ondernemende soortgenoten. Op een rattenleven is dat behoorlijk lang, want het scheelt maar liefst 20 procent. Beiden groepen hadden dezelfde ouderdomsklachten, schrijft Cavigelli, maar neofobe ratten leken er veel meer last van te hebben. De onderzoekster vermoedt nu dat stresshormonen het lichaam gevoeliger maken voor de schadelijke effecten van ouderdomsziekten, zoals tumorgroei. Of neofobie ook de levensverwachting van mensen beïnvloedt, durft de Amerikaanse nog niet te zeggen. Daarvoor zijn vergelijkbare onderzoeken met mensen nodig, maar die zijn gezien onze lange levensduur niet echt praktisch. Er zijn echter wel duidelijke overeenkomsten te vinden tussen neofobie in ratten en mensen. Zo zijn dezelfde hersengebieden betrokken bij de hormoonhuishouding van corticosteron. Bij andere dieren, zoals varkens en apen, is dat ook aangetoond. Toch moeten er ook voordelen zijn aan een verlegen persoonlijkheid, vindt Cavigelli. Wie graag eerst de kat uit de boom kijkt, heeft minder kans verzeild te raken in levensgevaarlijke situaties. Als deze behoudende levensstijl daadwerkelijk gezonder is, dan mag dat wellicht enigszins ten koste gaan van de levensverwachting. Het verschil tussen neofoben en neofielen is ten slotte helemaal zo gek nog niet, redeneert Cavigelli. Een moeder kan maar beter nakomelingen krijgen waarin beide persoonlijkheden voorkomen. Mochten in de toekomst de leefomgeving of sociale regels veranderen, dan is er altijd wel een nakomeling die daar qua karakter goed in past. Aschwin Tenfelde Sonia Cavigelli en Martha McClintock: Fear of novelty in infant rats predicts adult corticosterone dynamics and an early death. In: Proceedings of the National Academy of Sciences, online publicatie (8 december 2003).