Als het waar is dat kleren de man maken, dan is onze soort pas 70.000 jaar geleden ontstaan. In die dagen – de mens was al geruime tijd bezig zich vanuit Afrika te verspreiden over de planeet – kwamen onze voorvaderen op het idee hun naakte lichamen te beschermen met kledingstukken. Die ontdekking komt nu eens niet van een archeoloog, maar van een luizenonderzoeker. 70.000 Jaar geleden gebeurde er namelijk iets bijzonders met de luis. Had de mens tot die tijd uitsluitend last van hoofdluis, 70.000 jaar geleden ontstond er opeens een nieuwe subsoort: de lichaamsluis. Dat kan alleen maar betekenen dat de leefomgeving van de lichaamsluis, kleding, in die dagen gemeengoed werd, begrijpt Mark Stoneking van het Duitse Max Planck instituut voor evolutionaire antropologie. Het lijkt geen toeval dat de uitvinding van de kleding grofweg samenvalt met de grote trek van de mens naar het koudere noorden. Die verhuizing moet ergens tussen de 100.000 en 50.000 jaar geleden hebben plaatsgevonden. In die tijd groeide de mens uit tot de dominante soort op de planeet, een proces waarbij hij onder meer de Neanderthaler verdrong. Toch is 70.000 jaar geleden ook opvallend recent. Moderne mensen bestaan namelijk veel langer: al ongeveer 160.000 à 130.000 jaar. Dat zou betekenen dat de mens langer níét dan wél kleding heeft gedragen. “Ons onderzoek doet vermoeden dat kleding een verrassend recente innovatie is”, schrijven Stoneking en collega’s in het blad Current Biology. Maar helemaal zeker is dat niet. Het eerste kledingstuk waarin de mens zich hulde, zal een dierenvel zijn geweest. En het is onduidelijk of de lichaamsluis zich ook daarin prettig voelde. Het is dus best denkbaar dat 70.000 jaar geleden het moment weergeeft waarop de mens zijn garderobe uitbreidde met ‘echte’ kleding, gemaakt van schapenwol of geweven lappen. De oudste tastbare aanwijzingen voor het bestaan van kleding zijn 40.000 jaar oud. Uit die tijd stammen de oudste naalden die ooit zijn opgegraven. Stoneking en collega’s onderzochten de genetische eigenschappen van twee soorten ‘mensenluis’, de hoofdluis (Pediculus humanus capitus) en de lichaamsluis (P. humanus humanus). Door het DNA van de twee soorten met elkaar te vergelijken, becijferde hij hoe de evolutie van de dieren is verlopen. Hoe groter het verschil, des te langer hebben de luizensoorten onafhankelijk van elkaar bestaan. De onderzoekers zagen onder meer dat hoofdluizen veel diverser zijn wat betreft genetische samenstelling dan lichaamsluizen. Dat duidt erop dat hoofdluizen er veel eerder waren dan lichaamsluizen, en dat de mens dus zeer lange tijd door het leven ging als naaktloper. Ook constateert Stoneking dat de Afrikaanse varianten van de ‘menselijke’ luis genetisch het meest divers zijn van alle luizen. Een directe aanwijzing voor het feit dat de mens uit Afrika stamt, weet Stoneking. Dit soort onderzoek smaakt naar meer, hebben ze in Duitsland begrepen. Het team van Stoneking is daarom inmiddels druk in de weer met het bestuderen van de schaamluis, de luizensoort die huist in menselijke lichaamsbeharing. Wellicht kan de nederige schaamluis licht werpen op een ander klassiek probleem: wanneer, waar en hoe de apensoort mens zijn lichaamsbeharing is kwijtgeraakt. Maarten Keulemans, NOS Online Ralf Kittler et al, “Molecular evolution of Pediculus humanus and the origin of Clothing”. In: Current Biology, Vol. 13, 1414-1417 (2003)