“Dese voghels noemden wy Walchvoghels,” schreven de Nederlandse Oost-Indiëvaarders die de dodo in 1598 op Mauritius zagen. Uit de koers geslagen door een zware storm waren ze bij toeval op het eiland beland, dat een geluk bij een ongeluk bleek. Weliswaar smaakte het vlees van de grijsbruine vogels walgelijk, maar de vleugellamme dieren lieten zich te gemakkelijk vangen om aan de kookpot te ontkomen. Dat werd de dodo noodlottig: voortaan deden vele schepen het eiland als tussenstop aan. Bovendien werden er varkens uitgezet, een andere bron van voedsel, die de eieren van de vogels vernielden. Ontsnapte katten en ratten deden de rest, en na 1681 was de dodo op Mauritius verdwenen. Hetzelfde lot ondergingen twee eveneens vleugellamme familieleden van de vogel, die twee eilandjes op enkele honderden kilometers van Mauritius bewoonden: de ‘kluizenaar’ op Rodriguez, en de witte dodo op Réunion. Beide verdwenen tussen 1750 en 1800, nog voordat duidelijk was tot welke vogelfamilie ze behoorden. Op grond van tekeningen en beschrijvingen uit de tweede hand bracht Linnaeus ze onder in de orde der duiven, maar waar precies bleef onderwerp van discussie. Zoöloog Alan Cooper van de Engelse Universiteit van Oxford, waar het ‘Antieke Biomoleculair Centrum’ is gevestigd, besloot de kwestie met moderne hulpmiddelen uit te zoeken. Eerder al had het centrum methoden ontwikkeld waarmee stukjes DNA-materiaal uit museumstukken gewonnen kunnen worden, en daarmee haalde Cooper en zijn onderzoeksgroep erfelijk materiaal uit een gedroogde dodokop, enkele dodobotten, en uit stukjes skelet van de kluizenaar van Rodriguez. Een speurtocht naar organische resten van de witte dodo bleef vruchteloos – van dat dier bestaan slechts tekeningen. De kleine strengetjes DNA die de groep kon isoleren, vergeleken ze met DNA-monsters van 37 soorten duiven en duifachtigen, die verspreid over de hele wereld leven. Daaruit bleek dat de kluizenaar en de dodo zeer verwant waren, en dat de nauwst verwante vogel die nog leeft de Nicobarduif is, die op de Indiase Nicobareilanden voorkomt. Het onderzoek, schrijft de groep in het wetenschappelijke tijdschrift Science, doet vermoeden dat de dodo en de kluizenaar zijn voortgekomen uit een groep vogels die ruim 40 miljoen jaar geleden in het zuidoosten van Azië leefde. Op dat moment gingen ze samen een andere evolutionaire weg op. Dat is natuurlijk maar een schatting, gebaseerd op de snelheid waarmee het erfelijk materiaal van andere vogels verandert, maar een betere berekeningsmethode is op dit moment niet voorhanden, stellen de onderzoekers. Met hetzelfde voorbehoud schrijven ze dat de laatste gemeenschappelijke voorouders van dodo’s en kluizenaars zo’n 25 miljoen jaar geleden leefden. Even aangenomen dat de witte dodo ook een verwante was van de dodo en de kluizenaar, is het onduidelijk hoe de vogels uiteindelijk terecht kwamen op Mauritius, Réunion en Rodriguez – volgens geologen zijn die eilanden pas in de afgelopen 7 miljoen jaar door vulkaanuitbarstingen boven water gekomen. Toch moeten de genetische verschillen zijn ontstaan doordat de dieren geïsoleerd van elkaar leefden. Als dat niet op de nu bekende eilanden was, dan moeten er dus eilanden hebben bestaan die inmiddels van de kaart zijn verdwenen. Boormonsters uit de zeebodem tussen Mauritius, Réunion en Rodriguez bevestigen dat idee. Het plateau waar de eilanden op liggen, begon zich pakweg 25 miljoen jaar geleden op te richten – ongeveer op het moment dat de dodo’s en kluizenaars uiteen gingen. Waarschijnlijk rezen verschillende delen van het plateau uit de zee op, en werden eilandjes die later door erosie weer verdwenen. De vogels die daarop leefden, moesten dus steeds een nieuw eiland opzoeken, tot ze uiteindelijk de huidige drie bereikten. Deden ze dat zwemmend of vliegend? Dat weten de onderzoekers niet, maar speculeren willen ze wel. Omdat Rodriguez relatief ver van Mauritius en Réunion vandaan ligt, en pas 1,5 miljoen jaar oud is, achten zij het mogelijk dat in ieder geval de voorouders van de kluizenaar toen nog konden vliegen. Marc Koenen Beth Shapiro et. al.: Flight of the Dodo. In: Science, vol. 295, p. 1683 (1 maart 2002).